Шынайылық (философия)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Шынайылық (reality) — нақты түрде бар материяны білдіретін философиялық термин; факт; объективті әлемнің бір бөлшегі; ақиқат; шын бар болмыс; Шынайылық объективті (материя) және субъективті (сана-сезім) болып екіге бөлінеді.

Диалектикалық материализмде "Шынайылық" термині екі мағынада қолданылады:

  • әлемдегі барлық бар заттар; материялды әлем; "барлығы"
  • объективті шындық; материяның өзі мен оның түрөзгерістері. Шынайылық бұл жерде субъективті шындыққа, яғни сана мен сезімге қарама-қарсы қойылған.

Болмыс пен шынайылық түсініктері философияның онтология бөлімімен қарастырылады.

Байланысты түсініктер[өңдеу]

Ақиқат

Негізгі мақала: Ақиқат

Таным теориясының негізгі категориясы, адам ойының өмір шындығымен сәйкестілігі. Ақиқат — танушы кісінің объектіні дұрыс, дәл бейнелеуі, адам санасынан тыс және тәуелсіз күйінде, өмір сүрген қалпында көрсетуі. Ақиқат категориясы білімнің затқа сәйкес келуін ғана емес, танымдық қызмет тәсілін де сипаттайды.

Факт

Факт — әр уақытта ешқандай шартсыз ақиқат болатын айтылым. Пролог тілінде қарастырылады.

  • Шынымен болған, ойдан шығарылмаған оқиға, жағдай, құбылыс; берік тағайындалған білім; қандай да бір болжамды тексеру болып табылатын қандай да бір қорытынды, түйін үшін қызмет ететін тәжірибедегі мәліметтер.
  • Объективті тіршілік ететін шындық, нақтылық.

Дүниетаным

Негізгі мақала: Дүниетаным

Дүниетаным - адамдар мен табиғатқа, жалпы құндылықтарға, моральдық ережелерге жеке тұлғаның жалпы қатынасын білдіретін негізгі сенім, қалып, таным немесе қоғам мүшелерімен ортақ көзқарас қалыптастырып, қоршаған ортамен қатынас қалыптастырудағы негізгі өлшем.

Болмыс пен Шынайылық

Шынайылық болмыс түсінігімен тығыз байланысты:

  1. Шынайылық кең мағынада бірнеше шындықты білдірген кезде, болмыс шынайылық түрлерінің жиынтығы болады. Мысалға: субъективті, объективті, виртуалды шынайылықтардың жиынтығын біз болмыс деп айта аламыз.
  2. Шынайылық (реалдылық) ирреалдылық пен сюрреалдылық бірге болмыстың үзіндісіне айналады.
  3. Болмыс керісінше шынайылықтың бір бөлшегі бола алады. Экзистенциализмде болмыс тек адамда ғана болады, адам шынайылықтың ішінде, яғни болмыс пен адам шынайылықтың бөлігі.

Шынайылық түрлері

Физикалық шындық

Негізгі мақала: Табиғат

Материалды әлем. Табиғат. Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар.

Әлеуметтік шындық Әлеуметтік әлем шындығы. Әлеуметтік шындық биологиялық, когнитивті және жеке тұлғалық шынайылықтан бөлек, қоғамда тұрақталған үрдістерге (тенденция) негізделеді.

Виртуалды шындық

Негізгі мақала: Виртуалды шындық

Виртуалды шындық — компьютерлік техниканың негізінде кеңістіктік-уақыттық континиумды адам тілектеріне сай өзгертіп, жаңа әлемді, шындықты — қолдан жасалған құрылымды қалыптастыру нәтижесі. Виртуалды шындық сөздің тар мағынасында «электронды көзәйнек» киіп алғаннан кейін пайда болатын ойындық немесе техникалық қажетті жасанды шындыққа жатады. Сөздің кең мағынасында виртуалды шындық — бұл сананың кез келген өзгертілген түрлері: жүйкелік шатасу, наркотиктік немесе шараптық мас болу, гипноздық қалып, наркоз, ұзақ уақыт тар кеңістікте қалған адамдардағы психикалық өзгерістер.

Қосалқы шындық

Samsung. EdiBear ойыны (Android OS)

Дереккөздер