Ысмайыл ата

Ысмайыл ата
Туған жері	Түркістан облысы
Қайтыс болған күні	ХІV ғасыр
Қайтыс болған жері	Тұрбат
Қызметі	әулие сопы

Ысмайыл ата – көрнекті әулие сопылардың бірі, тарихи тұлға.

Өмірбаяны

Ысмайыл ата кесенесі қайта қалпына келтіруге дейін.

Ысмайыл ата туралы шығуы жағынан бір-біріне жақын болып келген деректер тобындағы қысқаша хабарламалардың өзі қарама-қайшылыққа толы. Олардың негізінде Ысмайыл ата өмірбаянының бірыңғай агиографиялық негізін құрастыру қиындықтар тудырады. Сайрам мен Шымкент айналасында қалыптасқан тарихи-мәдени аудандар туралы хикаялар мен аңыздарда және "Мадинат-әл-Байда мен Испиджаб әулиелерi хақындағы трактатта" (XVII ғасыр аяғы - XVIII ғасыр басы) Ысмайыл атаны XII ғасырда Сайрамнан шыққан сопы әулиесі Дәруіш атаның ұлы деп айтады (Ж.М. Тулибаева). Ал одан біршама ерте деректерде оны Ысқақ бабтың кіші інісі, Абд әл-Жәлаліл бабтың ұлы Ибраһим атаның (Ибраһим сопы) ұлы ретінде атайды (Ә.А. Диваев, А.К. Муминов, Девин ДиУис).
Ысмайыл ата ХІV ғасыр басында қайтыс болған. "...әулиелері хақындағы трактат" бойынша ол Сайрамда қайтыс болған сияқты және оның қабірі Абділ Әзіз баб кесенесінің шығыс жағында орналасқан (Ж.М. Тулибаева). Біршама ерте деректер бойынша Ысмайыл ата "Сайрам мен Ташкент аралығындағы жарты жолда, Тербат (қазіргі Тұрбат) деп аталатын қалада жерлеген" (Девин ДиУис). Бұл нұсқа шындыққа біршама жақын келеді, себебі дәл осы Тұрбатта оған табынушылық культі қалыптасып, монументалды кесене салынған. Жоғарыда аталған екі дерек бірдей. Оларда Ысмайыл ата өмірбаянының сопылық желісі Ханафи әулетінен шыққан көрнекті сопылардың бірі болған Мұхаммед Данышменди арқылы Қожа Ахмет Ясауимен рухани сабақтастықта байланыстырылады. Осы сопылықтың негізінде кейінірек малшылар мен шопандардың қамқоршысындағы сопыға айналған құнарлылық культінің сарқыншағы мен табиғат күші туралы халық түсінігінің жұрнағы қалды.