Элайху Йель

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Элайху Йель
Элайху Йель
Өмірбаяны
Қызметі: Форт-Джордж басқармасының президенті
Әкесі Давид Йель
Анасы Урсула Най
Қызмет еткен жылдары 3-қазан 1692 - 25-маусым 1687

Элайху Йель ( ағл.   Elihu Yale ; 5 cәуір 1649 жыл, Бостон , Массачусетс отары - 8 шілде 1721 жыл, Лондон,Англия ) - британдық көпес, Британдық Ост-Үнді компаниясының губернаторы, 1718 жылы оның құрметіне Йель колледжі деп аталған Коннектикут штатының энциклопедиялық мектебінің демеушісі.

Элайху Йель 1687 жылы Мадрас губернаторы болып, 20 жыл бойы Британдық Ост-Үнді компаниясына жұмыс атқарған. Форт-Сент- Джорджте орналасқан Мадридтің Бас мемлекеттік ауруханасын дамытуда маңызды рөл атқарды. Йель, негізінен, Мадрас саудагерлерімен жасырын келісім-шарттардың жасауы арқасында үлкен байлыққа қол жеткізген.

1692 жылы Йельге қарсы сыбайлас жемқорлыққа қатысты айып тағылуы және оның заңсыз алыпсатарлық жұмыстармен айналысуы оның губернатор лауазымынан босатылуына әкелді.

Өмірбаяны[өңдеу]

Отбасы[өңдеу]

Атасы Томас Йель (1590-1619) Ландегла жерінің тумасы (Денбишир, Уэльс ), әжесі Энн Лойд (1591-1659). Олардың үш баласы болған: Анна, Дэвид және Томас. 1619 жылы Честерде Томас Йель қайтыс болады да, Энн Йель 1625 жылы Теофил Итонға (1590-1658) екінші рет тұрмысқа шығады. Алғашқы некеден Теофил Итонның Мария атты қызы мен Самуэль атты ұлы болды, кейін ортақ некеден тағы үш бала : Теофил, Ханна және Элизабет.

Элайху Йель 1649 жылы 5 сәуірде Бостон қаласында ( Массачусетс штаты ) Дэвид Йель (1613-1690) мен Урсула Найттың (1624-1698) отбасында дүниеге келген. 1652 жылы, Элайху Йель үш жаста болған кезде жанұясы тарихи отаны Англияға көшті.


Элайху Йель 1649 жылы 5 сәуірде Бостон қаласында ( Массачусетс штаты ) Дэвид Йель (1613-1690) мен Урсула Найттың (1624-1698) отбасында дүниеге келген. 1652 жылы, Элайху Йель үш жаста болған кезде жанұясы тарихи отаны Англияғп көшкен.

Мадрас губернаторы[өңдеу]

1687 жылдың 26 шілдесінен Форт-Джордж басқармасын басқарған Эли Йель 1685 жылдың 14 қаңтарында , қаладағы барлық тауарлардан лицензия талап ететін бұйрық шығарды. Осы мақсатта, 1687 жылғы 4 тамызда Чинна Венкадри жергілікті губернатормен келіссөзге жіберілді. Келіссөз сәтті өтіп, Венкадри үш жыл бойы Сент-Томе үстінен үстемдікке ие болды. Португалия тұрғындарының қарсылықтарына қарамастан, британдықтар үш жыл бойы Томас тауына дейінгі барлық жерлерді бақылауға алды.

1688 жылдың қыркүйегінде Ұлы Моғолдар империясының басшысы Әлемгір ұзақ шайқастан кейін Голконданы талқандайды. Голконда сұлтаны тұтқынға алынып, мемлекеті моғолдардың иелігіне қосылады. Провинцияның жаңадан тағайындалған субедары дереу британдық билікке Моғол империясының жоғарғы билігін тануды[1] талап етіп, хат жібереді. Британдықтар өз еріктерімен келіседі.

Әлемгір Мадрасаның тәуелсіздігіне кепілдік береді, бірақ, оның орнына британ әскерлері маратхиларға қарсы соғыс жағдайында өз әскерімен қамтамасыз етуін талап етеді. Осы уақыт аралығында Йельдің үш жасар ұлы Дэвид қайтыс болып, Мадраса зиратына жерленеді.

Бұл кезде Мадридте құл саудасы кеңейе түсті. Сұраныс қарқынды дамып келе жатқанда британдық саудагерлер жас балаларды ұрлап, оларды сата бастады. Ақырында Форт Сент-Джордж әкімшілігі араласып, бұл қауіппен қарсы күресу үшін заңдар қабылдады. 1688 жылғы 2 ақпанда Йель құлдарды тасымалдаудан бұрын Керуен Сарай судьяларының қарауынан өтуін шешті. Кішкентай балаларды тасымалдауға тыйым салынды.

Йель басқару тұсында Ост-Үнді компаниясының төрағасы Йосиа Чайлд Мадраста корпорация құру туралы жоспарын ойластырды, ол 1687 жылдың 28 қыркүйегіндегі хатында көрсетілген еді. Үш ай өткеннен кейін Йосиа Чайлд пен оның орынбасары Жақып II ден хат алады. 1687 жылы 30 желтоқсанда патшамен кездесу нәтижесі бойынша Mадрас корпорациясын құру туралы жарлық шығарылды. Жарлық 1688 жылғы 29 қыркүйекте күшіне еніп, корпорация қала әкімінен, 12 ақсақалдан және жүз жүзге жуық азаматтан тұрды. Сол кезде Форт Сент-Джордж Кеңесінің екінші мүшесі болған Натаниэль Хиггинсон Мадрид қаласының мэрі атанды.

1688 жылғы 22 маусымда Лондондағы армян делегациясы Британдық Ост-Үнді компаниясының директорларымен кездесіп, армян саудагерлерінің Мадраста тұрақтануына рұқсат сұрайды. Көп ұзамай армяндар Мадрасқа көптеп келе бастады, бұл XVIII ғасырда Мадрас саясатында маңызды рөл атқарған үлкен және күшті армян қауымдастығының құрылуына негіз болды.

1689 жылдың тамызында француз флоты Цейлон өзенінің жағалауына шығып, Пуликат Лоуренс Питт губернаторының Форт Сент-Джордж фортынан қорғаныс іздестіруне мәжбүрледі.

1690-жылдар аралығында Пондишерри француз әскери кемелері Британия мен Голландияны шеттету үшін жағаларды талқандайды, бірақ сәтсіз болады. Ақыр соңында, ауыр шығындармен бетпе-бет келіп, кәсіпорыннан бас тартады. Бұған қоса, британдықтар Тевнапатам қаласын маратхилардан сатып алады.

Сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптар[өңдеу]

Оңтүстік Уэльстегі Йель жекежайы [2]

Форт губернаторы ретінде Йель Ост-Үнді компаниясының есебінен жеке пайдасына белгілі аумақтарды сатып алған, оның ішіне Тевнапатама форты да кіреді (қазір Cuddalore ).

Йель колониалдық гарнизонға және қалаға қызмет көрсетудің жоғары салықтарын енгізді, соның салдарынан режимнің немқұрайлығы арта түсті, үндістердің бірнеше көтерілісі болды. Сондай-ақ, үндістерді тұтқындауымен және азаптауымен, оның ішінде атын ұрлап кеткен баланы іліп қойғанымен әйгілі болған.

Йель билігінің соңғы жылдарында жемқорлықпен ұсталды. Кейін ол 1692 жылы орнынан кетіп, Мадрас мэрі Натаниэль Хиггинсонмен ауыстырылды.

1697 жылы Лондонға қайтып оралған Йель әкесінің үйін сатып алып, Рексхемде өмір сүрді. Айтарлықтай байлыққа қол жеткізген ол Англияда шалқып өмір сүрді.

Йель университеті[өңдеу]

1718 жылы Мэзер Коттон Йельден көмек сұрады: Мэтер 1701 жылы Коннектикут энциклопедиялық мектебінде негізделген кішігірім оқу орнын ұсынды. Қаражат Нью-Хенне қаласындағы, Коннектикут штатындағы жаңа ғимарат үшін қажет болды. Йель сатудан 800 фунт түскен тауар жібереді, бұл XVIII ғасырдың басында айтарлықтай сома еді. Алғыс білдіру үшін барлық институт Йель колледжі ретінде аталды.

1999 жылы 5 сәуірде Йель университеті Элайху Йельдіің туғанына 350 жылды тойлап өтті. Йель университетті - (ағылш. Yale University) Американдық жекеменшік иелігіндегі Айви Лигасына кіретін зерттеу университеті.

Өлімі[өңдеу]

Шіркеудегі Йель зираты, Рексем [3]

Йель 1721 жылдың 8 шілдесінде Лондонда қайтыс болды, алайда Рексем қаласының ( Уэльс ) шіркеуінің зиратына жерленді.

Ескертулер[өңдеу]


  1. "A Complete History of Connecticut" Page 35, 1818
  2. The Hindu, paragraph 10
  3. http://www.yale.edu/about/history.htm
    1. "A Complete History of Connecticut" Page 35, 1818
    2. Оңтүстік Уэльстегі Йель жекежайы
    3. www.yale.edu/about/history.html