Қажы-Сай

Ауыл
Қажы-Сай
қыр. Кажы-Сай
Әкімшілігі
Ел	ҚырғызстанҚырғызстан
Облыс	Ыстықкөл облысы
Аудан	Тоң ауданы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	42°08′24″ с. е. 77°10′50″ ш. б.42.14000° с. е. 77.18056° ш. б. / 42.14000; 77.18056
Құрылған уақыты	1947
Ауыл статусы	2012
Орталығының биiктігі	1750 м
Уақыт белдеуі	UTC+6:00
Тұрғындары
Тұрғыны	4220 адам (2009)
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+996 3941
Пошта индексі	722304
Қажы-Сай
Қажы-Сай шекарасы

Қажы-Сай (қыр. Кажы-Сай) — Қырғызстанның Ыстықкөл облысы Тоң ауданындағы ауыл (1947 жылдан 2012 жылға дейін қалалық типтегі елді мекен).

Географиялық сипаттама

Ауыл Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауында, Қарақолдан 120 км жерде орналасқан. Ауыл арқылы Балықшы-Қарақол тас жолы өтеді. Қажы-Сай теңіз деңгейінен 1700 метр биіктікте.

Тарихы

1947 жылы қоршаған ортаны қорғау экспедициясы аймақта ядролық энергия өндіру үшін маңызды уран қорын тапты. Кенішті игеру үшін жақын маңда жабық типтегі қоныс құрылды. Кейіннен оның шекарасында әскери өнеркәсіпке арналған өнімдер шығаратын, ал кейбіреулері экспортқа шығарылатын тәжірибелік электр жабдықтары зауыты салынып, ашылды.

Көмір шахталары мұнда бір уақытта жұмыс істеп, Ыстықкөл аймағын өз өнімдерімен қамтамасыз етті. 1960 жылы уран кеніші радиоактивті элементтердің жеткіліксіз мөлшері анықталғандықтан жабылды, бұл өндірісті тиімсіз етті. Кеңес Одағы ыдырағанға дейін Қажы-Сай ауылы дамып, халық саны 1970 жылдары мұнда 7000 адам тұрса, 20 жылдан кейін халық саны 10 000-нан асты.

КСРО ыдырағаннан кейін электротехникалық зауыт пен көмір шахталары жабылды. Күнкөріс көзінсіз қалған жергілікті тұрғындар ауылдан тыс жерде жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Қазір Қажы-Сай біртіндеп қайта жанданып, бұрын қараусыз қалған ғимараттар қалпына келтірілуде. 1990 жылдары мұнда радон бұлағы табылды.

Экономикасы және инфрақұрылымы

Ауылда орта мектеп, музыка мектебі, екі мектепке дейінгі мекеме, екі кітапхана, аурухана, дәріханалар, пошта бөлімшесі, Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне арналған аллея, клуб, спорт залы, мешіт, дүкендер, кафелер және қонақ үйлер бар. Сондай-ақ, медициналық және санитарлық-гигиеналық мекемелер, тұрмыстық қызмет көрсету бөлімдері, сауда орталықтары қызмет етеді. Қоңыр көмір, шыны құм және көмір Қажы-Сай маңында өндіріледі.