Қазақстандағы орыстар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Орыстар Қазақстан жерінде халық саны бойынша 2-орынды алатын этникалық топ, 2015 жылдың басында елдің халық санының 21,05 % құраған(3 666 081 адам). Басым көпшілігі Шығыс Қазақстан, Қарағанды және Қостанай облыстарында, сонымен қатар Алматы және Астана қалаларында шоғырланған. Оңтүстік және батыс аумақтарда тек облыс орталықтарында кездеседі.

Тарихы[өңдеу]

Қазақстанда орыстар көбінесе XIX—XX ғасырдағы көшіп-қонушылар мен мигранттардың, жер аударған жұмысшылар мен КСРО кезіндегі тұтқындалғандардың ұрпақтары болып табылады. Қазіргі таңда орыстар - Қазақстан жерінде қазақ емес халықтың ішіндегі ең кең тараған топ. Қазір мекен етіп жатқан орыстардың басым бөлігі Қазақстанға КОКП Орталық комитеті мен КСРО Үкіметінің шешімі бойынша көшіп келгендер болып табылады. Олар шахта жұмыстарына, тың игеруге, құрылыс жұмыстарына арнайы қоныс аударған.

XVI ғасырдан бастап қазіргі Қазақстан жерінде Ресей патшалығымен, кейін Ресей Империясымен жаңа қамалдар мен бекіністер салына бастады. Казактар бастапқыда әскери гарнизоны бар бекіністер салды, кейін отбасылар көшіп, маңында тұрғын орындар пайда бола бастады.

Ең ескі тұрақталған жер - Жайық қалашығы (қазіргі Орал) 1520 жылы іргесін қалаған. Кейінірек Гурьев (1645), Семипалат (1718), Өскемен (1720), Павлодар (1720), Петропавловск (1752), Көкшетау (1824), Ақмола (1824), Казалинск (1848), Верный (1854), Ақтөбе (1868), Қостанай (1879) және басқа кішігірім қалалар құрылды.

Қазақстан территориясына жартылай немесе толықтай енген Ресей империясының облыстары[өңдеу]

Облыс Орыстар саны Пайызы Қазақтар саны Пайызы Жалпы халық саны
Ақмола 174292 25,5 % 427389 62,6 % 682608
Семипалат 65062 9,5 % 604564 88,3 % 684590
Жетісу 76839 7,8 % 794815 80,5 % 987863
Торғай 30438 6,7 % 410904 90,6 % 453416
Орал 160894 24,9 % 460173 71,2 % 645121

1897 жылға халық санағы бойынша Қазақстанда 4,3 млн. адам тұрған — 4/5 қазақтар құраған (80 %-ы, яғни 3,44 млн адам). Орыстар мен украиндер 12 %-ды құрады. Столыпин саясатының салдарынан Қазақстанда орыстар мен украиндердің санының секірмелі өсуі байқалды.

1926 жылы орыстар Қазақ АКСР халық санының 19,7 %-ын құрады.

Қазақстандағы 1920 - 1930 жылдардағы аштық салдарынан халық саны 30 %-ға төмендеді.

1991 жылы тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін орыстардың Ресейге жылжуы басталды, олардың саны едәуір азайып, қазіргі күнге дейін жалғасуда. Бұл тек көшумен емес, Қазақстан орыстарының туу деңгейімен де байланысты.