Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)
| ||||||||||
| І шақырылымдағы Құрылтай сайлауы | ||||||||||
| 23 тамыз 2026 жыл | ||||||||||
| Сайлау түрі | Парламенттік | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_(cropped).jpg){kind=small} |
«Әділет» – Айбек Дәдебай | |||||||||
| Дауыс | 6 528 948 | |||||||||
| 71,17 % | ||||||||||
| Алынған орын | 110 | |||||||||
.jpg){kind=small} |
«Ауыл» – Қайрат Айтуғанов | |||||||||
| Дауыс | 574 621 | |||||||||
| 6,26 % | ▼ −4,6 | |||||||||
| Алынған орын | 10 | ▲ +2 | ||||||||
.jpg){kind=spacer} |
«Respublica» – Айдарбек Қожаназаров | |||||||||
| Дауыс | 509 631 | |||||||||
| 5,56 % | ▼ −2,9 | |||||||||
| Алынған орын | 9 | ▲ +3 | ||||||||
.jpg){kind=small} |
«Ақ жол» – Дәния Еспаева | |||||||||
| Дауыс | 478 083 | |||||||||
| 5,21 % | ▼ −3,2 | |||||||||
| Алынған орын | 8 | ▲ +2 | ||||||||
 |
«ЖСДП» – Асхат Рахымжанов | |||||||||
| Дауыс | 469 058 | |||||||||
| 5,11 % | ▼ −0,1 | |||||||||
| Алынған орын | 8 | ▲ +4 | ||||||||
.jpg){kind=small} |
«ҚХП» – Нұрсұлтан Шоқанов | |||||||||
| Дауыс | 285 395 | |||||||||
| 3,11 % | ▼ −3,7 | |||||||||
| Алынған орын | 0 | ▼ −5 | ||||||||
.png){kind=small} |
«Байтақ» – Азаматхан Әміртай | |||||||||
| Дауыс | 97 751 | |||||||||
| 1,07 % | ▼ −1,2 | |||||||||
| Алынған орын | 0 | ► 0 | ||||||||
өңдеу  | ||||||||||
.jpg)
І шақырылымдағы Құрылтай сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Дауыс беру барысында бес жылдық өкілеттік мерзіміне Қазақстан Республикасының жаңа бір палаталы заң шығарушы органы — Құрылтайдың 145 депутаты сайланды.[1][2]
Бұл сайлау — 1991 жылдан бері Қазақстанда өткен оныншы парламенттік сайлау әрі 2026 жылғы конституциялық референдумда қабылданған Қазақстанның жаңа Конституциясына сәйкес құрылған Құрылтайдың алғашқы сайлауы. Конституциялық өзгерістер 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін Құрылтай Қазақстан Республикасының екі палаталы Парламентінің орнын басты.
Алғышарттары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылғы 8 қыркүйекте Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа жолдауында Парламент Сенаты өзінің жоғарғы палата ретіндегі миссиясын толық орындағанын мәлімдеп, бір палаталы парламентке көшуді ұсынды.[3][4] 2026 жылғы 15 наурызда өткен референдумда бұл бастама 87,15% дауыс жинап қолдау тапты.[5] Нәтижесінде екі палаталы парламент (Сенат пен Мәжіліс) 2026 жылғы 1 шілдеде өз өкілеттігін тоқтатты.[6][7] Сол жылдың 10 сәуірінде Тоқаев сайлаудың тамыз айында өтетінін жариялағанымен, нақты күнін атамады.[8][9] 1 шілдеде жаңа Конституция күшіне енген бойда президент сайлау күнін 23 тамызға белгіледі.[10]
«Аманат» және «Әділет» партияларының бірігуі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жылғы 12 маусымда «Аманат» партиясының съезінде партия жаңадан құрылған «Әділет» партиясына қосылу туралы шешім қабылдады.[11] 2026 жылғы 14 маусымда «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданып, екі партия бір партияға айналды.[12]
«Ақ жол», «Ауыл» және ҚХП партиялары басшылығының ауысуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жылғы 13 маусымда «Ақ жол» партиясының съезінде Дәния Еспаева партия төрағасы болып сайланды. Ол осы съезде өзінің төраға өкілеттігін тоқтатқанын жариялаған және партияны 2011 жылдан бері басқарып келген Азат Перуашевтің орнына келді.[13][14] 2026 жылғы 23 маусымда өткен «Ауыл» партиясының кезектен тыс съезінде Серік Егізбаев төрағалық өкілеттігін тапсыратынын мәлімдеді. Партияның жаңа төрағасы болып Қайрат Айтуғанов сайланды.[15][16] Қазақстан халық партиясының (ҚХП) кезектен тыс съезі 2026 жылғы 27 маусымда өтті. Съезд барысында Ермұхамет Ертісбаев партия төрағасы өкілеттігінен бас тартты, ал Нұрсұлтан Шоқанов ҚХП-ның жаңа төрағасы болып сайланды.[17][18]
Сайлау науқаны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«Әділет»
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жылғы 10 шілдеде «Әділет» партиясының III съезі өтті. Съезде партияның саяси кеңесі мүшелері сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Олар цифрлық мемлекетті дамыту, өңірлерді дамыту, әділетті экономиканы қалыптастыру, әлеуметтік саясат, адами капиталды дамыту, мәдениет саласы және экология мәселелерін көтеріп, ұсыныстар айтты. Партия төрағасы Айбек Дәдебай партияның сайлауалды бағдарламасы ауқымды сараптамалық және қоғамдық жұмыстың нәтижесі екенін атап өтті.
Съезд соңында 186 кандидаттан тұратын ауқымды партиялық тізім ұсынылды. Оның құрамына ғылым, білім, бизнес, өнеркәсіп, цифрлық сала, мәдениет, спорт және азаматтық қоғам өкілдері енген. Тізімнің ішінде партия төрағасы Айбек Дәдебай, президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары Ерлан Қарин, кәсіпкер Шахмұрат Мүтәліп пен Андрей Лаврентьев, президент Тоқаевтың жиені Дана Медеуова, парламенттің экс-депутаттары, бұрынғы «Аманат» партиясының басшылық құрамы бар.[19]
«Ақ жол»
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жыл 5 шілдеде «Ақ жол» партиясының сайлауалды съезі өтіп, онда Құрылтай сайлауына қатысу мәселелері қаралды. Партия төрағасы Дания Еспаева «Өзгерістер қажет» атты сайлауалды бағдарламасын таныстырды. Оның айтуынша, құжатта тәуелсіздік пен ұлттық мүддені қорғаудан бастап, парламентаризмді нығайту, кәсіпкерлікті қолдау, жемқорлықпен күрес, адами капиталды, заманауи технологиялар мен еркін нарықтық экономиканы дамытуға дейінгі басым бағыттар қамтылған.
Съезд Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті. Оған барлық өңірдегі отандық кәсіпкерліктің, сарапшылар қауымдастығы мен қоғамдық қызметтің түрлі салаларының өкілдерінен құралған 63 кандидат енгізілген.[20]
«Ауыл»
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жыл 6 шілдеде өткен «Ауыл» партиясының кезектен тыс XXVI съезінде партия Құрылтай сайлауына қатысатын кандидаттар тізімін бекітті. Партия атынан үміткерлер қатарына 69 адам енген, оның 29%-ы — әйел. Партияның сайлауалды бағдарламасы 4 негізгі бөлім мен өңірлерді дамытуды көздейтін 7 бағыттан тұрады. Негізінен азық-түлік қауіпсіздігі, инфрақұрылым, әлеуметтік саясат, білім-ғылым, экология, отбасылық құндылықтарға басымдық берілген. «Ауыл» партиясы төрағасының бірінші орынбасары Серік Егізбаев әрбір үшінші қазақстандық ауылдық жерде тұратынын, сондықтан жаңа жұмыс орындарын ашу, мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығы саласын қолдау мәселелерін сайлауалды бағдарламасында қарастыратынын, Құрылтайға өтіп жатса, партияның бағыты сол болатынын айтты.[21]
Нәтижесі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу] | |||||
| Партия | Дауыс саны | % | Мандат саны | ±Мандат | |
|---|---|---|---|---|---|
| Әділет | 6 528 948 | 71,17 | 110 / 145 |
Жаңа партия | |
| Ауыл | 574 621 | 6,26 | 10 / 145 |
+2 | |
| Respublica | 509 631 | 5,56 | 9 / 145 |
+3 | |
| Ақ жол | 478 083 | 5,21 | 8 / 145 |
+2 | |
| Жалпыұлттық социал-демократиялық партия | 469 058 | 5,11 | 8 / 145 |
+4 | |
| Қазақстан халық партиясы | 285 395 | 3,11 | 0 / 145 |
-5 | |
| Байтақ | 97 751 | 1,07 | 0 / 145 |
0 | |
| Бәріне қарсымын | 2,51 | – | – | ||
| Жалпы | 9 351 539 | 100,00 | 145 | +47 | |
| Тіркелген сайлаушылар | 12 623 289 | – | |||
| Дереккөз: Егемен Қазақстан | |||||
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ 5 жылға 145 депутат. Парламентте Құрылтай туралы заңды қабылдады. Tengrinews.kz. (20 маусым 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Құрылтай һәм 145 депутат. Juzmedia.kz. (20 қаңтар 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Калиева, Айжан Елімізде бір палаталы парламент құрылады -Тоқаев. Tengrinews.kz. (8 қыркүйек 2025). Тексерілді, 24 қаңтар 2026.
- ↑ Бір палаталы парламент: халыққа жақындай ма, әлде Ақордаға тәуелді бола ма?. Азаттық радиосы. (9 қыркүйек 2025). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Асылбек Данияр Дауыс бергендердің 87,15 пайызы жаңа Конституцияны қолдады. Qazaqstan. (16 наурыз 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Ботагөз Ақиқат Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді. Zakon.kz. (17 наурыз 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Ақлима Болатқызы Жаңа Конституция: 1 шілдеден бастап Қазақстанның саяси жүйесі қалай өзгереді?. Ulysmedia.kz. (18 наурыз 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Айгерим Тарина Құрылтай сайлауы тамыз айында өтеді – Қасым-Жомарт Тоқаев мерзімін жариялады. Zakon.kz. (10 сәуір 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Құрылтай сайлауы тамызда өтеді - Президент. Tengrinews.kz. (10 сәуір 2026). Тексерілді, 13 шілде 2026.
- ↑ Өстемір, Шадияр Құрылтай сайлауы 23 тамызда өтетін болды – Тоқаев жарлыққа қол қойды (қаз.). Kursiv Media Kazakhstan. (1 July 2026). Тексерілді, 1 шілде 2026.
- ↑ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті. Kursiv.media. (12 маусым 2026). Тексерілді, 12 маусым 2026.
- ↑ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді. Kursiv.media. (14 маусым 2026). Тексерілді, 14 маусым 2026.
- ↑ Дәния Еспаева “Ақ жол “партиясының төрағасы болып тағайындалды. Massaget.kz. (13 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ Сатиева, Камшат "Ақ жол" партиясының төрағасы Азат Перуашев өз өкілеттігін тоқтататынын жариялады. Zakon.kz. (13 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ Төленді, Ақниет Ауыл партиясының съезінде төраға ауысты. Kursiv Media Kazakhstan. (23 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ Тағы бір депутат партия төрағалығынан кетті. Adyrna.kz. (23 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ Мұқаев, Шыңғыс Нұрсұлтан Шоқанов Қазақстан Халық партиясының төрағасы болып сайланды. Егемен Қазақстан. (27 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ Ермұхамет Ертісбаев қызметінен кетті. Tengrinews.kz. (27 маусым 2026). Тексерілді, 29 маусым 2026.
- ↑ «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті. «Әділет» партиясының ресми сайты. (10 шілде 2026). Тексерілді, 17 шілде 2026.
- ↑ «Ақ жол» демократиялық партиясы сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттар тізімін бекітті. «Ақ жол» партиясының ресми сайты. (5 шілде 2026). Тексерілді, 19 шілде 2026.
- ↑ «Ауыл» партиясы Құрылтай сайлауына кандидаттар тізімін бекітті. «Qazaqstan» телеарнасының ресми сайты. (6 шілде 2026). Тексерілді, 19 шілде 2026.
| ||||||||||||||||||
