Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы
| Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы (Ортсайлауком) | |
|---|---|
 | |
| Жалпы мағлұмат | |
| Мемлекет |  Қазақстан |
| Құрылған уақыты | 1993 жыл |
| Штаб-пәтері | 010000, Астана қаласы, Бейбітшілік көшесі, 4 |
| Жылдық бюджеті | 20,3 млрд теңге (2025)[1] |
| Төрағасы | Нұрлан Әбдіров |
| Төрағасының орынбасары | Мұхтар Ерман |
| Хатшысы | Шавхат Өтемісов |
| Ресми сайты | |
| election.gov.kz | |
Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы — Республика сайлау комиссияларының біртұтас жүйесіне басшылық ететін Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы.
Комиссияның негізгі міндеті Қазақстан Республикасында әділ, шынайы және еркін сайлаулар мен республикалық референдумдар өткізу болып табылады. Миссиясы — еркін және әділ сайлау мен республикалық референдумдар өткізу жолымен азаматтардың тікелей немесе өз өкілдері арқылы мемлекет істерін басқаруға қатысу құқықтарын қамтамасыз ету.[2] 1993 жылдан бастап тұрақты негізде жұмыс істейді.[3]
Қысқаша тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қазақ КСР-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1989 жылғы 22 қыркүйектегі қаулысымен 25 адамнан құрылған болатын. 1989 жылғы 18 қазанда Қазақ КСР-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы аппаратының құрамы бекітілді. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысына сәйкес Ортсайлауком аппараты 7 адамнан құралды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1991 жылғы 28 маусымда Қазақ КСР-і депутаттарын сайлау және кері шақырып алу бойынша Орталық сайлау комиссиясы құрамына өзгерістер енгізді. 1993 жылғы 8 желтоқсан күні Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің «Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясын сайлау туралы» қаулысы қабылданды. Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының құрамын Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша Жоғарғы Кеңес сайлады. Осы жылдың 21 желтоқсанында Қазақстан Республикасы Президентінің Қаулысымен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы туралы Ереже бекітілді. 1995 жылғы 17 наурызда Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы» Жарлығы қабылданды. Орталық сайлау комиссиясының отставкаға кету туралы өтінішін қарай келе, Орталық сайлау комиссиясының бүкіл құрамын қызметтен босату туралы шешім қабылданды. 1995 жылғы 25 наурызда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының жаңа құрамы бекітілді. 1996 жылғы 11 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Орталық сайлау комиссиясы туралы жаңа Ереже бекітілді.
Сайлау комиссиясын құру және сайлау тәртібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2007 жылғы конституциялық реформаға дейін Республиканың Орталық сайлау комиссиясы Төрағасын, Төрағаның орынбасарын және мүшелерін Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша сайлау Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің айрықша құзіретіне жататын. Қазіргі кезде қолданыстағы Конституцияға сәйкес Орталық сайлау комиссиясын қалыптастырудың келесі тәртібі қолданылады:
- Ортсайлаукомның Төрағасы мен екі мүшесін бес жыл мерзімге Қазақстан республикасының Президенті тағайындайды;
- Ортсайлаукомның екі мүшесін бес жыл мерзімге Парламент Сенаты тағайындайды;
- Ортсайлаукомның екі мүшесін бес жыл мерзімге Парламент Мәжілісі тағайындайды.
Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлау жөніндегі аумақтық және округтік сайлау комиссияларын Орталық сайлау комиссиясы, ал мәслихат депутаттарын сайлау жөніндегі округтік және учаскелік сайлау комиссияларын тиісті аумақтық сайлау комиссиялары құрады. Егер бірмандаттық аумақтық сайлау округінің шекарасы әкімшілік аумақтық бірліктің шекарасымен тұспа-тұс келсе, округтік сайлау комиссиясы құрылмай, оның қызметін аумақтық сайлау комиссиясы жүзеге асырады.
Төменгі деңгейдегі сайлау комиссиясының төрағасы, төрағасының орынбасары, хатшысы сайлау комиссиясының отырысында сайланады. Сайлау комиссияларының өкілеттiк мерзiмi бес жылды құрайды.
Аумақтық, округтік және учаскелік сайлау комиссияларының мүшелерін саяси партиялардың ұсыныстары негізінде тиісті мәслихаттар сайлайды. Әрбiр саяси партия тиiстi сайлау комиссиясының құрамына бiр кандидатура ұсынуға құқылы.
Аппарат құрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Төрағаның Хатшылығы
- Ұйымдастыру-бақылау және кадр жұмысы бөлімі
- Сайлау процесін ұйымдастыру бөлімі
- Халықаралық ынтымақтастық бөлімі
- Электораттық оқытуды ұйымдастыру бөлімі
- Заң бөлімі
- Талдау және коммуникациялар бөлімі
- Бюджетті жоспарлау және атқару бөлімі[4]
Қарамағындағы ұйымдар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- «Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының Инженерлiк-техникалық орталығы» ШЖҚ РМК — электрондық сайлау жүйесi инфрақұрылымының объектiлерi торабын ұстау және дамыту саласында шаруашылық қызметтi жүзеге асыратын мемлекеттік кәсіпорын. 2005 жылы құрылған.[5]
Төрағалары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| № | Суреті | Аты-жөні (Өмір сүрген жылдары) |
Басқарған уақыты | |
|---|---|---|---|---|
|
Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы (1993–) | ||||
| 1 | .svg) | Қаратай Тұрысов (1934—2004) | 8 желтоқсан 1993 | 17 наурыз 1995 |
| 2 | | Юрий Ким (1940—2000) | 25 наурыз 1995 | 24 қаңтар 1996 |
| 3 |  | Зағипа Балиева (1958 туған) | қаңтар 1996 | 13 сәуір 2005 |
| 4 | | Оңалсын Жұмабеков (1948 туған) | 13 сәуір 2005 | 17 қаңтар 2007 |
| 5 |  | Қуандық Тұрғанқұлов (1949 туған) | 17 қаңтар 2007 | 13 қыркүйек 2016 |
| 6 | .jpg) | Берік Имашев (1960 туған) | 13 қыркүйек 2016 | 25 қаңтар 2022 |
| 7 |  | Нұрлан Әбдіров (1961 туған) | 25 қаңтар 2022 | — |
Комиссия мүшелері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Реті | Аты-жөні | Тағайындалған уақыты | Тағайындаған билік органы | Лауазымы |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Нұрлан Әбдіров | 25 қаңтар 2022 | Президент | ОСК төрағасы |
| 2 | Мұхтар Ерман | 30 наурыз 2022 | Мәжіліс | ОСК хатшысы |
| 13 қараша 2024 | ОСК төрағасының орынбасары | |||
| 3 | Шавхат Өтемісов | 24 ақпан 2022 | Сенат | ОСК мүшесі |
| 13 қараша 2024 | ОСК хатшысы | |||
| 4 | Азамат Айманақұмов | 7 қараша 2024 | Президент | ОСК мүшесі |
| 5 | Михаил Бортник | 7 қараша 2024 | Президент | ОСК мүшесі |
| 6 | Әсел Жанәбілова | 22 қазан 2025 | Мәжіліс | ОСК мүшесі |
| 7 | Ләззат Сүйіндік | 7 қараша 2024 | Сенат | ОСК мүшесі |
Бұрынғы мүшелерінің тізімі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Аты-жөні | Мүше болған уақыты | Лауазымы |
|---|---|---|
| Қаратай Тұрысов | 1993 — 1995 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |
| Александр Судьин | 1993 — 1995 | Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |
| Владимир Волков | 1993 — 1994 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Талғатбек Абайділдин | 1993 — 1995 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Юрий Ким | 1995 — 1996 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |
| Үсен Жетенов | 1995 — 1996 | Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |
| 2008 — 2012 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі | |
| Зағипа Балиева | 1995 — 1996 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |
| 1996 — 2005 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы | |
| Қапар Бөкенов | 1995 — 2003 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Майдаш Оспанова | 1995 — 2008 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Татьяна Охлопкова | 1995 — 2016 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Қуандық Тұрғанқұлов | 1996 — 2007 | Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары |
| 2007 — 2016 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы | |
| Елена Кулешова | 1996 — 2003 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы |
| Владимир Фоос | 2000 — 2017 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| 2003 — 2007 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы | |
| 2007 — 2017 | Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары | |
| Бақыт Мелдешов | 2003 — 2020 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| 2007 — 2017 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы | |
| Ләззат Сүлеймен | 2003 — 2019 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Оңалсын Жұмабеков | 2005 — 2007 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |
| Марат Сәрсембаев | 2007 — 2017 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Берік Имашев | 2016 — 2022 | Орталық сайлау комиссиясының төрағасы |
| Сәбила Мұстафина | 2016 — 2024 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| 2017 — 2021 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы | |
| Константин Петров | 2016 — 2024 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| 2017 — 2024 | Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары | |
| Наталья Годунова | 2017 — 2018 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Зәуреш Баймолдина | 2017 — 2019 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Ақылбек Ихданов | 2018 — 2020 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Анастасия Щегорцова | 2019 — 2024 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| 2021 — 2022 | Орталық сайлау комиссиясының хатшысы | |
| Серік Сыдықов | 2020 — 2022 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Ерлан Дауылбаев | 2020 — 2022 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
| Асылбек Смағұлов | 2020 — 2025 | Орталық сайлау комиссиясының мүшесі |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы
- ↑ Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы ережені бекіту туралы
- ↑ Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы туралы ереженi бекiту туралы
- ↑ Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының ҚҰРЫЛЫМЫ Мұрағатталған 15 мамырдың 2025 жылы.
- ↑ «ҚР ОСК ИТО» РМК ҚҰРУ ТУРАЛЫ ҚАУЛЫ(қолжетпейтін сілтеме)