Қазақстан Құрылтайы

Қазақстан Республикасының Құрылтайы
I сайланым
Қазақстан елтаңбасы
Мемлекет	Қазақстан
Түрі
Түрі	бір палаталы парламент
Сайлану мерзімі	5 жыл
Басшылығы
Төрағасы	Айбек Дәдебай, Әділет 28 тамыз 2026 жылдан бері
Төраға орынбасары	Нұрлан Бекназаров, Әділет 28 тамыз 2026 жылдан бері
Төраға орынбасары	Дәния Еспаева, Ақ жол 28 тамыз 2026 жылдан бері
Төраға орынбасары	Динара Закиева, Әділет 28 тамыз 2026 жылдан бері
Құрылымы
Құрылтай фракциялары	Әділет: 110 депутат      Ауыл: 10 депутат      Respublica: 9 депутат      Ақ жол: 8 депутат      ЖСДП: 8 депутат
Сайлауы
Құрылтай дауыс беру жүйесі	Жабық партиялық тізім бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат
Құрылтай соңғы сайлауы	23 тамыз 2026
Штаб-пәтері	Астана, Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй
Тарихы
Құрылуы	1 шілде 2026
Ізашары	Қос палаталы Қазақстан Парламенті
quryltai.kz
Kurultai of Kazakhstan

Қазақстан Республикасының Құрылтайы — Қазақстанның бірпалаталы парламенті, жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы.

2026 жылы президент Тоқаевтың ұсынысымен екіпалаталы Парламенттің орнына құрылған Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Парламенттің қазіргі сайланымы — 1-сайланым.

Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.

Тарихы

2026 жылғы қаңтардағы Ұлттық құрылтай отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын 2026 жылғы конституциялық референдумда халық қолдап дауыс берді. Шілде айында Қазақстанның жаңа Конституциясы күшіне енді.

Бірінші сайланым (2026–)

Құрылтайдың бірінші құрамын сайлау 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Сайлауға қатысқан 7 партияның 5-еуі бес пайыздық межені еңсере алды: «Әділет», «Ауыл», «Respublica», «Ақ жол» және Жалпыұлттық социал-демократиялық партия. «Әділет» партиясы Құрылтайдағы 145 мандаттың 110-ын жеңіп алып, басымдыққа ие болды.

2026 жылғы 28 тамыздағы 1-шақырылған Құрылтайдың тұңғыш сессиясында Президент Тоқаев Құрылтай төрағалығына Айбек Дәдебай кандидатурасын ұсынды. Кандидатураны 144 депутат қолдап, Дәдебай Құрылтай төрағасы болып сайланды.

Сайлау жүйесі

Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл.

Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.

Атқаратын қызметі

Құрылтай:

• конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды;
• Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады;
• соғыс және бітім мәселелерін шешеді;
• Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Қарулы Күштерін қолдану туралы шешім қабылдайды;
• Қазақстан Президентінің сайлауын жариялайды;
• жалпыхалықтық референдум тағайындау туралы бастама көтереді;
• Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Қазақстан Вице-Президентін, Қазақстан Премьер-министрін, Конституциялық Соттың 10 судьясын, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін және Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.
  • Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін (сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды.
• Президенттің ұсынуымен Жоғарғы Соттың судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды;
• Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады;
• Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ Бас Прокурордың ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді;
• Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы;
• Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды;
• Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады;
• Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.

Басшылығы

Төраға

Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.

Төраға орынбасары

Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.

Құрылымы

Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады. Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс, қазіргі уақытта Құрылтайдың 8 комитеті бар:

1. Аграрлық мәселелер, экология және табиғи ресурстар комитеті
2. Әлеуметтік-мәдени даму комитеті
3. Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті
4. Қаржы және бюджет комитеті
5. Өңірлік және инфрақұрылымдық даму комитеті
6. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті
7. Цифрландыру, инновациялар және ғылым комитеті
8. Экономикалық саясат, өнеркәсіп және энергетика комитеті

Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.

Құрылтайдағы партиялардың фракция жетекшілері:

1. Әділет — Ербол Адаев
2. Ауыл — Қайрат Айтуғанов
3. Respublica — Айдарбек Қожаназаров
4. Ақ жол — Дәния Еспаева
5. ЖСДП — Асхат Рақымжанов

Аппараты

Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.