Қазақстан әкімшілік бірліктері

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту

Қазақстан Республикасы 2022 жылы 8 маусым бойынша:

  • 20 бірінші деңгейлі әкімшілік-аумақтық бірліктен: 17 облыс пен 3 республикалық маңызы бар қала;
  • 218 екінші деңгейлі әкімшілік-аумақтық бірліктен: облыстардағы 164 аудан, 38 облыстық маңызы бар қала, республикалық маңызы бар қалалардағы 16 аудан;
  • 2351 үшінші деңгейлі әкімшілік-аумақтық бірліктен тұрады: аудандық маңызы бар қалалардың 48 әкімдігі, облыстық маңызы бар қалалардағы 4 аудан әкімдігі, 27 кенттік әкімдік, 2178 ауылдық округ әкімдігі, 94 ауыл әкімдігі.

Барлығы Қазақстанда 89 қала, 29 кент, 6293 ауыл бар.

Қазіргі әкімшілік бөлінісі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бірінші деңгей[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қазақстан Республикасы 17 облысқа және 3 республикалық маңызы бар қалаға бөлінеді.

  • Астана қаласы — Қазақстанның елордасы.
  • Алматы қаласы — республикалық маңызы бар қала.
  • Шымкент қаласы — республикалық маңызы бар қала.
Батыс Қазақстан облысыАтырау облысыМаңғыстау облысыАқтөбе облысыҚызылорда облысыТүркістан облысыЖамбыл облысыАлматы облысыҚарағанды облысыШығыс Қазақстан облысыПавлодар облысыАқмола облысыСолтүстік Қазақстан облысыҚостанай облысыАстанаАлматыБайқоңырОралАтырауАқтауАқтөбеҚостанайҚызылордаПетропавлКөкшетауШымкентҚарағандыТаразПавлодарТалдықорғанӨскемен
Қазақстан аймақтары (интерактивті карта).
Таңбасы Қала/Облыс Орталығы Жер аумағы, км²,
08.06.2022
Халық саны, адам,
01.04.2021[1]
Қоныстану тығыздығы,
адам/км²
ЖІӨ, млн теңге
2016 ж.
Республикалық маңызы бар қалалар
1 Emblem of Nur-Sultan-1.svg Астана қаласы Астана 797,33 1 195 900 1499,88 4 865,3
2 Coat of arms of Almaty.svg Алматы қаласы Алматы 682 1 989 900 2917,74 10 601,3
3 Coat of arms of Shymkent.png Шымкент қаласы Шымкент 1162,8 1 086 500 934,38
Облыстар
4 Абай облысы Семей 185 500 638 300
5 Coat of Arms of Aqmola Province (new).png Ақмола облысы Көкшетау 146 219 735 239 5,02 1 344,3
6 Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png Ақтөбе облысы Ақтөбе 300 629 897 600 2,98 2 071,1
7 Алматы облысы герб.png Алматы облысы Қонаев 105 263 1 400 000 2 190,0
8 Coat of arms of Atyrau.svg Атырау облысы Атырау 118 631 660 059 5,56 5 200,7
9 Coat of Arms Batys Oblysy.png Батыс Қазақстан облысы Орал 151 339 662 600 4,37 2 032,7
10 Zhambyl province seal.png Жамбыл облысы Тараз 144 264 1 141 800 7,91 1 182,8
11 Жетісу облысы Талдықорған 118 648 650 000
12 Coat of Arms of Karagandy Province.svg Қарағанды облысы Қарағанды 239 045 1 148 960 3 712,1
13 Logo Kostanay Province.png Қостанай облысы Қостанай 196 001 863 290 4,40 1 522,3
14 Kyzylorda province seal.svg Қызылорда облысы Қызылорда 226 019 818 000 3,61 1 308,3
15 Маңғыстау логотибі.jpg Маңғыстау облысы Ақтау 165 642 724 700 4,37 2 463,4
16 Logo Pavlodar region.png Павлодар облысы Павлодар 124 755 750 323 6,01 1 975,5
17 North Kazakhstan province seal.png Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл 97 993 542 500 5,53 918,2
18 South Kazakhstan province seal.png Түркістан облысы Түркістан 117 249 2 049 700 17,62 2 789,2
19 Ұлытау облысы Жезқазған 188 936 226 998
20 Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg Шығыс Қазақстан облысы Өскемен 97 800 717 600 2 793,9
Барлығы 2 724 902 18 940 400 6,95 46 971,2

Екінші деңгей[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Әкімшілік бөліністің екінші деңгейінде 161 ауылдық аудан, 16 қалалық аудан және 37 облыстық маңыздағы қала бар.

Республикалық маңыздағы қалалардағы қалалық аудандар: Астанада — 4 аудан, Алматыда — 8 аудан, Шымкентте — 4 аудан.

Облыстық маңызы бар қала статусына дамыған өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы бар, халқының саны 50 мың адамнан жоғары ірі экономикалық және мәдени орталықтар ие.

Үшінші деңгей[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Үшінші деңгейде 47 аудандық маңыздағы қала, 4 қалалық аудан (облыстық маңыздағы Қарағанды және Ақтөбе қалаларында екі-екіден), 26 кенттік әкімдік, 2263 ауылдық округ әкімдігі және 82 ауылдық әкімдік бар.

Облыстық маңыздағы қалаларда қалалық аудандар ондағы халық саны 400 мың адамнан асқанда құрылады.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ресей империясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

XX ғасыр басында Қазақстан аумағында жеті облыс болған:

  1. Күнгей Каспий облысы
  2. Орал облысы
  3. Торғай облысы
  4. Ақмола облысы
  5. Семей облысы
  6. Жетісу облысы
  7. Сырдария облысы

Бөкей ордасы Астрахан губерниясының құрамында болды.

Кеңес заманы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қазақ КСР-інің 1959 жылғы әкімшілік бөлінісі
  • 1920: Семей губерниясы құрылды
  • 1921: Төмендегідей губерниялар құрылды
    • Ақмола губерниясы - Петропавл қаласы
    • Ақтөбе губерниясы - Ақтөбе қаласы
    • Қостанай губерниясы - Қостанай қаласы
  • 1924: Жетісу, Сырдария губерниялары құрылды
  • 13 қыркүйек 1925: Қостанай губерниясы жойылып, орнына Қостанай уезі құрылды
  • 14 қыркүйек 1925: Қостанай уезі болыстарынан Қостанай округі құрылды
  • 17 қаңтар 1928: Қазақ АКСР-індегі барлық губерниялар жойылып, орнына 13 округ құрылды
  1. Адай округі - Ойыл ауылы
  2. Ақмола округі - Ақмола қаласы
  3. Ақтөбе округі - Ақтөбе қаласы
  4. Алматы округі - Алматы қаласы
  5. Гурьев округі - Гурьев қаласы
  6. Қарқаралы округі - Қарқаралы қаласы
  7. Қостанай округі - Қостанай қаласы
  8. Қызылорда округі - Қызылорда қаласы
  9. Орал округі - Орал қаласы
  10. Павлодар округі - Павлодар қаласы
  11. Қызылжар округі - Петропавл қаласы
  12. Семей округі - Семей қаласы
  13. Сырдария округі - Шымкент қаласы
  • 10 мамыр 1928: Қызылжар округінің атауы Петропавл округі болып өзгерді
  • 10 сәуір 1929: Адай округі жойылды
  • 17 желтоқсан 1930: Қазақ АКСР-інің барлық округтері жойылып, аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді
  • 10 наурыз 1932: Қазақ АКСР-інде округтердің орнына 6 облыс құрылды
  1. Ақтөбе облысы - Ақтөбе қаласы
  2. Алматы облысы - Алматы қаласы
  3. Батыс Қазақ облысы - Орал қаласы
  4. Қарағанды облысы - Петропавл қаласы
  5. Оңтүстік Қазақ облысы - Шымкент қаласы
  6. Шығыс Қазақ облысы - Семей қаласы
  1. Батыс Қазақстан өлкесі - Ақтөбе қаласы (Ақтөбе, Гурьев, Орал)
  2. Оңтүстік Қазақстан өлкесі - Шымкент қаласы (Жамбыл, Қызылорда, Шымкент)
  3. Тың өлкесі - Целиноград қаласы (Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Целиноград)
  • 1 желтоқсан 1964: Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері жойылды
  • 19 қазан 1965: Тың өлкесі жойылды
  • 23 желтоқсан 1967: Талдықорған облысы қалпына келтірілді
  • 23 қараша 1970: Торғай облысы құрылды
  • 20 наурыз 1973: Маңғышлақ және Жезқазған облыстары құрылды
  • 2 маусым 1988: Маңғышлақ және Торғай облыстары жойылды
  • 17 тамыз 1990: Маңғыстау (бұрынғы Маңғышлақ) және Торғай облыстары қалпына келтірілді

Тәуелсіздік алған соң[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қазақстанның 2001-2018 жылдардағы әкімшілік бөлінісі
Қазақстан облыстары шекараларының өзгеріс тарихы
  • 8 маусым 2022: Жаңадан 3 облыс құрылды
  1. Абай облысы - Семей қаласы
  2. Жетісу облысы - Талдықорған қаласы
  3. Ұлытау облысы - Жезқазған қаласы

Алматы облысының орталығы Талдықорғаннан Қонаев (бұрынғы Қапшағай) қаласына көшірілді

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Тағы қараңыз[өңдеу | қайнарын өңдеу]