Қараменде би кесенесі
| Қараменде би кесенесі | |
 | |
| Жалпы мәлімет | |
|---|---|
| Статусы |
Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші |
| Сәулет стилі |
қала құрылысы және сәулет |
| Орналасуы | |
| Мекен жайы |
Ақтоғай ауылынан солтүстікке қарай 5 км |
| Картада орналасуы | |
|
| |
Координаттар: 48°22′ с. е. 74°57′ ш. б. / 48.367° с. е. 74.950° ш. б. (G) (O) (Я)
Қараменде би кесенесі – Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи сәулет өнері ескерткіші.
Орналасқан жері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ақтоғай ауданы, Ақтоғай ауылынан солтүстікке қарай 5 км жерде, Ақтас өзенінің Тоқырау өзеніне құяр сағасындағы Қараменде айрығы (Қарекең айрығы) деген жерде орналасқан.
Тарихи деректер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кесене XVIII ғасыр соңында бой көтерген. Қараменде Шақаұлы (1707-1797) Орта жүзге белгілі би, көріпкел әулие, дуалы ауызды адам болған.
Жоңғар шапқыншылығы кезінде сыртқы жаудан өз елін-жерін қорғаған халық арасынан шыққан Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Шақшақұлы Жәнібек, бәсентиін Малайсары, Тарақты ер Байғозы, Дос, Қараменде, Олжабай, Тайлақ, Саңырақ және т.б. батырлар мыңдаған ержүрек қазақ жауынгерлерін айналасына топтастырып, алдыңғы қатарда шайқасты бастап жүрді. Халық аузында осы батырлардың ішінде Қараменде батыр, ақылды би ретінде жиі айтылып жүрді.
Қараменде – халық қысылғанда ақыл-кеңес сұрап, торыққанда демеу болатын Садыр қожаның жанына жерленген.
Кесене сипаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қараменденің моласы бөренеден қиып салынған. Тек 1920 жылдары осы ағаш моланы айналдыра саман кірпіштен қалаған. 1993 жылы Ақтоғайда үлкен ас беріліп, мазары қайта жаңартылған.
Мазар шаршы пішіндес ақ кірпіштен қаланған. Төртбұрышында төрт кішкене мұнарасы бар және шағын ғана күмбез шығарылған. Күмбез бен мұнаралардың үстінде темірден жасалған айшықтар орналасқан.
2008 жылы (А.З. Бейсеновтің жетекшілігімен, А.Е. Қасеналин мен Қ.А. Жамболатовтың қатысуымен) зерттеу жұмыстары Қараменде бидің бейіті бұрыннан тұрған Садыр әулиенің бейіті сияқты, бастапқыда ежелден бері жоғарғы әлеуметтік сатыдағы тұлғалардың бейітінде өтетін әдет-ғұрыптық дәстүрлер жалғасқан киелі, қасиетті жерде пайда болғанын көрсетті.[1]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7