Қарақалпақ автономиялы облысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Автономиялы облыс
Қарақалпақ автономиялы облысы
қарақ. قاراقالپاق موختار آبلسی
қаз. قاراقالپاق موختار آبلسی
өз. قاراقالپاق موختار ویلایاتی
Карта КАССР.png
1925 жылғы РКФСР құрамындағы Қазақ АКСР-нің картасы. Қарақалпақ автономиялы облысының аумағы қоңыр түспен көрсетілген.
Ту
Ту
Әкімшілігі
Ел

 КСРО

Кіреді

Kazak 1920.jpg Қазақ АКСР

Әкімшілік орталығы

Төрткөл

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

16 ақпан 1925 жылы

Таратылған уақыты

20 наурыз 1932 жылы

Жер аумағы

АО өмір сүрген кездері әр түрлі. 124,0 мыңнан басталады. км²

Ірі қалалары

Нүкіс, Қожалы

Тұрғындары
Тұрғыны

304 500 адам (1926)

Ұлттық құрамы

Негізінен қарақалпақтар, қазақтар және өзбектер, сондай-ақ, түрікмендер, орыстар және басқалар

Ресми тілдері

Қарақалпақ, қазақ, өзбек және орыс

Қарақалпақ автономиялы облысы — 1925-1929 жылдары РКФСР құрамындағы Қазақ АКСР-нің әкімшілік-аумақтық бірлігі және 1930-1932 жылдары РКФСР-ге тікелей бағынышты автономиялы облыс. Қарақалпақ автономиялы облысының әкімшілік орталығы әрі ең ірі қаласы - Төрткөл қаласы болды. Екінші ірі қала Нүкіс болды. 1926 жылғы Бүкілодақтық санақ бойынша АО халқы 304 мың адамды құрады.

Тарихы[өңдеу]

Қарақалпақ автономиялы облысының құрылуына дейін Хорезм ОАК жанындағы Қазақ-Қарақалпақ бөлімшесі ұйымдастырылды. Қазақ-Қарақалпақ бөлімі 1920 жылы Хорезм Республикасы Кеңестерінің 1-съезінің шешімімен қазақ және қарақалпақ халықтарының ортақ мәселелерін шешу мақсатында құрылды. 1923 жылы қазанда Хорезм Республикасы Кеңестерінің 3-съезінде Қазақ-Қарақалпақ автономиялы округін құру және Қожалы қаласын оның орталығына айналдыру туралы қаулы қабылданды. 1924 жылы мамырда Республика кеңестерінің 4-съезі автономия құру туралы шешім қабылдады[1].

Қарақалпақ АО 1925 жылы 16 ақпанда (іс жүзінде 1924 жылы) Түркістан АКСР Әмудария облысының аумағынан, сондай-ақ Хорезм Социалистік Кеңестік Республикасының бұрынғы Қырғыз-Қарақалпақ автономиялы облысының бір бөлігінен құрылды.

Ресми мәртебе алғанға дейін Түркістан АКСР мен Хорезм СКР жерлерінің біраз бөлігін ғана алып жатты. 1929 жылы жойылған Адай уезі аумағының бірқатар бөлігі автономиялы облыстың құрамына кірді. Бастапқыда Қырғыз (1925 жылдың наурызынан бастап Қазақ АКСР-і деп аталды) құрамына кірді, ал 1930 жылы РКФСР-дің тікелей қарамағына өтті.

1932 жылы 20 наурызда Қарақалпақ АКСР болып өзгертілді. 1936 жылы 5 желтоқсанда Өзбек КСР-ның құрамына қосылды.

Тұрғындары[өңдеу]

1926 жылғы Бүкілодақтық санақ бойынша Қарақалпақ АО халқының этникалық құрамы[2].

Ұлт адам %
Барлығы 304539 100,00 %
қарақалпақтар 116125 38,13 %
қазақтар 85782 28,17 %
өзбектер 84099 27,62 %
түрікмендер 9686 3,18 %
орыстар 4924 1,62 %
татарлар 884 0,29 %
парсылар 756 0,25 %
украиндар 621 0,20 %
арабтар 489 0,16 %
қырғыздар 277 0,09 %
тәжіктер 67 0,02 %
яһудилер 62 0,02 %
басқалары 767 0,25 %

Дереккөздер[өңдеу]