Қараөзек арнасы

Қараөзек арнасы

Қараөзек арнасы - Сырдария өзенінің бұрынғы арнасы. Бұрын Сыр суының 75 пайызы Қараөзек арнасымен аққан. Арнаның екі жағалауындағы жүздеген ірі - майда көлдер және 50 мыңға жуық жайылымдық - шабындық жерлер суға толып жайқалып жатқан.Кеңес дәуірінде Сырдария ауданының көкөніс, бақша, картоп дақылдарының басым бөлігі Қараөзек арнасының бойында орналастырылған. 1950-1960 жылдары Қара - Арын көлдер жүйесінің маңында «1 май» атындағы балық колхозы жұмыс атқарған. Жылына 547,5 тонна түрлі балық ауланып, Қызылорда қаласының балық зауытына жіберіліп тұрған.

Тартылу себептері

Табиғаттың құбылысынан және адамның осы ресурстарды дұрыс пайдаланбағандығынан Арал теңізі құрғап, оның салдары Қараөзек арнасына да кері әсерін тигізді. Жоғарыда айтылған көлдер құрғап, шөлге айналды.

Қайта қалпына келтіру үшін жасалған жұмыстар

Сондықтан ҚР Үкіметі тарапынан Арал өңірінің экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Солтүстік Арал теңізін сақтап қалу» ұзақ жылдық бағдарламасы қабылданды. 2003 Қараөзек арнасының бас сағасына жаңадан су жіберу қабілеті 300 текше метр су құрылысы салыну жоспарланды.

Жұмыстардың нәтижесі

Осы бағдарламаның арқасында Сырдария өзенінің «Айтек» бөлімшесінде су жіберу қабілеті 700 текше метрлік су тоспасы құрылысы 2004 жылы және Қараөзек арнасына су жіберу қабілеті 250-300текше метрлік шандорлық типті бас саға су құрылысы салынып, 2006 жылы өндіріске пайдалануға берілді.

Қазіргі жағдай

Жаңа су нысаны Караөзек каналы бойындағы егістік алқаптар мен жайылымдарды суару, сондай-ақ жергілікті көлдер мен Казалин ауданының ауыл шаруашылық жерлерін суаруға мүмкіндік береді. Жобаланған су қоймасының сыйымдылығы – 775 миллион текше метр су. Оның құрылысын салу қажеттілігі ұзақ уақыттан бері өзекті болып келген. Сырдария өзеніндегі су деңгейінің сындарлы түрде төмендеуі салдарынан аграрлық сектордағы шаруалар жыл сайын күріш егістіктерін қысқартуға мәжбүр болып отыр. Мысалы, биылғы жылы өңірдің негізгі дақылы – күріштің егістігі 4 мың гектарға қысқарған, оның ішінде 500 гектардан астамы Казалин ауданында орналасқан. Құрылыс жұмыстары 2026 жылы басталады.