Қатысушы:Изделева Аружан/зертхана

                                                      Берлин дағдырысы 1958-1963

Берлин дағдарысы – қырғи-қабақ соғыс дәуірінде болған халықаралық дағдарыс. Хрущев 1958 жылғы 27 қарашада үш батыс және екі неміс елдеріне жолдаған сөзінде, Батыс Берлиннен әскери контингентті шығаруды талап етіп, оны еркін демилитаризацияланған қалаға айналдыруды көздеген. Шындығында, бұл ультиматум еді, себебі эвакуацияның нақты мерзімі - 6 ай берілді. Әлемдік қауымдастық осыны Батыс Берлинді ҒДҚ-ға енгізу үдерісінің басы ретінде қабылдады. Шындығына келгенде, Кеңес үкіметі басқа жоспарларға ие болды. Кеңес Одағы Батыс Берлин билігімен келісімге келе алатындығына үміттенді. Мақсаты - халықтың үнемі азаюына алып келетін ЖДҚ азаматтарының батысқа қарай кетуін шектеу, Бірақ жоспар толыққанды жүзеге асқан жоқ. 1959 жылдың басында КСРО Америка Құрама Штаттарына, Ұлыбританияға, Францияға және екі неміс мемлекеттеріне ғана емес, Үшінші Рейхке қарсы соғысқа қатысқан басқа 23 елге жаңа жолдама жіберген еді. Олар дереу Германиямен және ҒДҚ-мен, немесе олардың ықтимал конфедерациясымен бейбітшілік орнатуға ұсыныс жасады. Бұл жоба, пайда болған шұғыл мәселені талқылауға кіріскен батыс елдерінен бұрынғыдан да көп жауап алды. Келісімге қол жеткізілді деген ой туындаған уақытта, 1961 жылдың көктемінде американдық барлау ұшағын кеңестік әуе қорғанысы атып түсіргені халықаралық шиеленісті жандандырды. Сонымен қатар, ымыраға келу әрекеттері де сәтсіздікке ұшырады. Хрущев пен АҚШ-тың жаңа президенті Джон Кеннеди кездесуі күтілген нәтижеге әкелмеді. Сонда Кеңес басшысы ҒДҚ-мен бір жақты тәртіпте бейбітшілік орнатуға бел байлады, бұл әрекеттер батыс гарнизондарының жабдықталуын тоқтатып, Батыс Берлиннен кетуге немесе әскери әрекеттерді бастауға мәжбүр етті. Қарулы күштерді құру үшін екі жағынан да шұғыл шаралар қабылданды. Ядролық қаруды сынақтан өткізудің күрт артқанын да жоққа шығаруға болмайды. Көп ұзамай, ЖҚҚ-дан тұрғындардың кетуін тоқтату үшін Берлин қабырғасының құрылысы басталды. Берлин қабырғасының құрылысы дағдарыстың аяқталуына әкеліп соқтыруы керек еді, бірақ Германия мен Батыс Берлин билігінің бір жағынан салалық шекараны тұрақсыздандыруға әрекеті, ал екінші жағынан, ЖДҚ басшылығының шекаралық бақылауды күшейту ниеті шиеленістерге әкеліп соқтыра берді. 1961 жылғы 25-26 қазанда болған «Чарли» бақылау-өткізу бекетінде кеңестік және американдық әскери күштердің «танктік қарсыласуы» ерекше қауіпті сипатқа ие болды. Дағдарыс 1963 жылғы 17 желтоқсанда қаланың екі бөлігінің билік өкілдерінің арасындағы, ҒДҚ-да өз туыстарына барғысы келетін Батыс Берлин тұрғындарын шекарадан өткізу туралы келісіммен аяқталды. Берлиндік дағдарыс кезінде әлем Үшінші дүниежүзілік соғыстың басталуына тым жақын болды. Тағы бір кез келген арандату нәтижесінде - НАТО жоспары бойынша ядролық соғыс бастау алатын еді. Де Голль (Франция Президенті 1959-69) Мәскеуді осы туралы ескертуге шешім қабылдай отырып, Кеңес одағының елшісін Парижге шақырған болатын . «Бұл жағдай орын алса, біз барлығымыз бірге өлеміз», - деп жауап берген еді елші.