Қияттар
Қият– ежелгі ру. Қият этнонимі XI-XIII ғасырларда пайда болған. Қамағ Моңғол одағына кіреді. Арғы тегі Нүкүс (Нүкіс), Нирун, Қиян тайпалары. Қият-Бөржігін (Бөрі-Жиен), Қият-құралас, Қият-йүркін деген үш атаға бөлінген. XV-XVI ғасырларда Қазақ, Қарақалпақ және Өзбек халықтарына құрамына енген.
Хуян (қытайша: 呼延) Алтай тауындағы шайқастан кейінгі екінші ғасырда Солтүстік Ғұндардың соңғы қалдықтарын қазіргі Солтүстік Шыңжаңға алып келген асыл отбасы. Хуян әулеті Мөде Қаған тұсында Ғұндардың шыңына жеткен саяси ұйым кезінде пайда болды. Қиян/Қият руының аты Хуяннан шыққан.
Рашид әд-Диннің «Жамиғ ат-Тауарих» (Шежірелер жинағы) Қияттар Моңғолдардың аңызға айналған ата қонысы Ергенеқоннан шыққан тайпалардың ішінде аталады. Қият есімі ХІІ ғасырдағы Қамағ Моңғол мемлекетінің бірінші ханы Қабыл ханның руының аты екені белгілі. Алтын Ордада қалған Қияттар мыңдаған Көке-Ноян мен Мүгеді-Қияннан шыққан Моңғолдардың ұрпақтары. Нояндар Көке-Ноян мен Мүгеді Жесікей (Есүкей) Баһадүрдің інісі Мәңгіту-Қиянның (Мүңгіту) ұлдары еді. Жошы Ханның Қият нояндарымен тығыз қарым-қатынасы олардың ең жақын кеңесшілері және аға әскери басшылары мәртебесін айқындады.
Қият тайпасының шығу тегі туралы аңыз Әбiлғазы Баһадүр Ханның XVII ғасырдағы «Шежіре-и Түрк» (Түрік шежіресі) еңбегінде де бар. Бұл аңыз толығымен және сөзбе-сөз дерлік Рашид әд-Диннен алынған деген болжам бар. Әбiлғазы аты аңызға айналған Оғыз Хан мен Моңғол Ханының тікелей ұрпақтарының ішінде Қиян тайпасының негізін салушыны атайды.
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- http://serke.org/news/kazaktyn-kiyat-ruy-prezident%D1%96n-sailady Мұрағатталған 5 наурыздың 2016 жылы.
- http://kerekinfo.kz/blog/13548.html
