Қызылқоға ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қазақстан ауданы
Қызылқоға ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Атырау облысы

Аудан орталығы

Миялы

Ауылдық округтер саны

10

Ауыл саны

26[1]

Әкімі

Нұрсұлтан Орақұлы Бисембиев

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Миялы ауылы, Абай көшесі, №4

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1928-1930, 1944

Жер аумағы

24,9 км² (2-ші орын)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

31 829[2] адам (2014)(5-ші орын)

Тығыздығы

1,2 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақ 99,9%

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 71238

Пошта индексі

0605XX

Автомобиль коды

06

Қазақстан картасындағы Қызылқоға ауданы

Облыс картасындағы Қызылқоға ауданы

Қызылқоға ауданыҚазақстан Республикасына қарасты Атырау облысының ауданы. Әкімшілік орталығы — Миялы ауылы.

Жалпы сипаттамасы[өңдеу]

Қызылқоға ауданы.jpg

Қызылқоға жерін Ойыл және Сағыз өзендері қиып өтеді.Ауданның территориясы 24,9 мың шаршы км. Жер рельефі — тегіс.Қызылқоға ауданы батысында Атырау облысының Индер және Махамбет аудандарымен, Атырау қалалық әкімдігі аумағымен, солтүстігінде Батыс Қазақстан облысының Сырым және Қаратөбе аудандарымен, шығысында Ақтөбе облысының Ойыл және Байғанин аудандарымен, оңтүстігінде Атырау облысының Мақат және Жылыой аудандарымен шектеседі.[3] Жер бедері біршама күрделі: солтүстік-шығыс бөлігін көлбеу жазық (теңіз деңгейінен 10 — 150 м биіктікте), оңтүстік-батысының кіші бөлігін Каспий маңы ойпаты алып жатыр. Көлбеу жазықтың солтүстік-батысында өзен аңғарларымен тілімденген ірі құм массивтері Тайсойған мен Бүйрекқұм орналасқан. Каспий ойпаты жағын кең аумақты сорлар алып жатыр.

Тарихы[өңдеу]

Ауданды алғаш құру туралы шешім 1928 ж. наурыздың 27-ісінде қабылданған, одан бұрын бұл аудан жеріндегі болыстар Орал, Ақтөбе облыстарының құрамында болған. 1928 жылдың аяғында 663 мүшесі бар мал шаруашылығымен айналысатын 6 ұжымшар ұйымдастырылды. 1930 ж. ауданда 4250 жеке шаруашылық немесе барлық отбасының 54%-ы серіктестіктерге топтастырылды. Осы жылы аудандағы 8013 отбасы 34 ауылдық кеңестер құрамына енді. Бірақ сол жылғы шілденің 23-інде Гурьев облысы таратылғаннан кейін аудан жері Доссор ауданына қосылды. 1944 жылғы сәуір айында ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің жарлығымен Гурьев облысының құрамында Қызылқоға ауданы болып қайта құрылды және негізгі жер аумағы Мақат ауданынан бөлінетін 11 ұжымшар есебінен жасақталды. Орал облысының Тайпақ ауданынан 8 ұжымшар қосылып, ауданда барлығы 30 ұжымшар және «Гурьев» асыл тұқымды қой өсіру кеңшары жұмыс істеді. Әуелі аудан орталығы Қызылқоға елді мекенінде болды, кейіннен 1951 жылы Қарабау ауылында, ал 1959 жылдан Миялы ауылына көшірілді.

Климаты[өңдеу]

Климаты тым континенттік, қысы біршама суық, қары аз, жазы ыстық және құрғақ. Ауа райының орташа температурасы қаңтарда –12оС (кейде –4оС-ге дейін төмендейді), шілдеде 25,4оС (кейде 43оС-ге дейін ысиды). Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі[өңдеу]

Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінуі:

Ауылдық округ/қала Халқы (2009) Елді мекендері
Жамбыл ауылдық округі 1 782 Қаракөл, Айдын, Мәдениет ауылдары
Жангелдин ауылдық округі 1 583 Жангелдин ауылы
Көздіқара ауылдық округі 1 969 Қоныстау, Бүйрек, Қосқұлақ ауылдары
Миялы ауылдық округі 6 473 Миялы ауылы
Мұқыр ауылдық округі 4 900 Мұқыр, Сарықұмақ, Соркөл, Тасқұдық ауылдары және Жамансор, Жантерек, Кенбай темір жол бекеттері кіреді.
Ойыл ауылдық округі 2 298 Жасқайрат, Аққора, Балабейіт ауылдары
Сағыз ауылдық округі 7 092 Сағыз, Былқылдақты, Кенбай, Қоңыраулы, Шолақсай ауылдары
Тайсойған ауылдық округі 866 Тайсойған ауылы
Тасшағыл ауылдық округі 2 105 Тасшағыл, Қоғам, Қоныстану ауылдары
Қызылқоға ауылдық округі 1 420 Қарабау ауылы

Жер беті сулары[өңдеу]

Ойыл өзені

Ауданның солтүстік жағын қамтитын өзен жүйесін Тайсойған мен Бүйрекқұмды солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай қиып өтетін Ойыл (төменгі ағысы) мен оның Көздіқара, Құройыл және Жарыпшыққан (оның тармағы Жаманащы) тармақтары, ал оңтүстік-шығыс жағындағы жүйесін Ноғайты, Топырақшашты, Бұрмасай және Мұқыр атты салалары мен Сағыз өзенінің орта ағысы, сондай-ақ Ойыл мен Сағыз өзенінің бойларындағы кішігірім көлдер мен көптеген құдықтар (Аққұдық, Белқұдық, Тақырқұдық, Қарағанқазғанқұдық, т.б.) құрайды.

Өсімдігі мен жануарлар дүниесі[өңдеу]

Құмды сор, сортаң топырағында жусан, еркекшөп, ақ селеу, шағыр, бұйырғын, ойпаңдау жерде ақ жусан, бетеге, жыңғыл, жүзгін, теріскен өседі. Жануарлар дүниесінен: қасқыр, түлкі, киік, қояндар, сары балпақ, тышқандар, құстардан: бозторғайлар, сұр құр, шөл қарғасы, дала бүркіті, жапалақ, көкек, байғыз т.б.кездеседі. Өзендерден көктем мен жаз басында жайын, сазан, табан, шортан аулауға болады. [4]

Халқы[өңдеу]

Тұрғыны 31,8 мың адам (2014). Қызылқоға ауданында, негізінен, қазақтар тұрады, халықтың орташа тығызд. 1 км²-ге 1,2 адамнан астам. Халқының басым бөлігі Ойыл және Сағыз өзендеріне жакын елді мекендерге шоғырланған.

Шаруашылығы[өңдеу]

Қызылқоғада жем-шөп дайындау.jpg

Қызылқоға ауданы — ауыл шаруашылықты аудан, ежелден төрт түліктің мекені. Бұл өңірдің жері құнарлы, мал өсіруге өте қолайлы. Қазір ауыл шаруашылығы саласын дамытуға 554 338 гектар жер бөлінген. Ауданда 7 жауапкершілігі шектеулі серіктестік, 1 өндірістік кооператив, 2 агрофирма, 6 өндірістік кооператив, 296 шаруа қожалығы бар. Қазіргі таңда мүйізді ірі қара – 32256, қой мен ешкі – 142148, жылқы – 16935, түйе 1802-ден астам.[5] Сағыз бен Ойыл өзендерінің бойында, Тайсойған құмындағы бұлақтар басында аздаған суармалы егіншілік бар, мұнда негізінен тары өсіріледі.

Ауданда тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері 1598. Олардың 74-і – заңды тұлға, 298-і шаруа қожалығы болса, 1226-сы – жеке кәсіпкерлер. Қызылқоға ауданында кен байлықтарынан мұнай, құрылыс материалдары (саз, құмтас) кездеседі.

Көлік жолдары[өңдеу]

Ауданның оңтүстік бөлігінде оны басқа облыстармен және аудандармен байланыстыратын солтүстік-шығыс бағытта Атырау — ҚандыағашОрск темір жолы мен мұнай құбыры, Атырау — Ақтөбе автомобиль жолы, солтүстік-батыс бағытта Орта Азия — Орск мұнай мен газ құбырлары өтеді.[6] Аудан ішінде автомобиль жолы Сағыз станциясынан аудан орталығы Миялы ауылымен, одан әрі оны Қарабау ауылы арқылы Индербор және Мақат кенттерімен қосады.

Әлеуметтік нысандары[өңдеу]

Қызылқоға ауданында байланыс бөлімі, ауыл шаруашылығы құрылыс мекемесі, баспахана, сауда мекемелері, кәсіптік-техникалық мектеп, 13 орта мектеп, 27 денсаулық сақтау мекемелері, 15 мәдениет үйі, 20 кітапхана жұмыс істейді. 1953 жылдан бері "Қызылқоға" газеті шығады. Қазір аудан тұрғындарына 176 сауда нысаны, 1 базар, 50 қоғамдық тамақтандыру, 95 халыққа қызмет көрсету орны және 32 өндіріс нүктесі қызмет көрсетуде. 35 кітапхана (300 мың кітап қоры бар), 2550 орындық мәдениет үйлері мен клубтар, 20 автоклуб және ұлт-аспаптар оркестрі жұмыс істейді.

Дереккөздер[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]