Қырықбуын

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қырықбуын
Дала қырықбуыны
Дала қырықбуыны
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
(unranked) Қос жарнақты
Тұқымдасы: Қырықбуынды
Кіші тұқымдасы: Қырықбуын

Қырықбуын (лат. Equisétum) — қырықбуындар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл, көп жылдық шөптесін өсімдіктердің тұқымдас тармағы.

Таралуы[өңдеу]

Тұқымдас тармағында әр түрлі мәлімет бойынша 15-тен 32-ге дейін өсімдіктердің түрі бар. Оңтүстік Америка мен Оңтүстік Африкада кең, таралған. Еуразияда 11 түрі өседі.

Олар өзен жағалауларында, орманда, қалың бұта арасында, ылғалы мол жерлерде өседі. Қазақстанның аса құнды жем-шөптік (Бұтақты қырықбуын — лат. Е. zamosіssіmum; Теңбіл қырықбуын — лат. Е. varіegatum; Қыстық қырықбуын — лат. Е. hіemale) және жайылымдар мен егіс алқаптарында өсетін арам шөп ретінде (Далалық қырықбуын лат. Е. аrvense) кездесетін түрлері де бар. Ал олардың арасында улы түрлерінің бірі - Батпақ қырықбуыны (лат. Е. рalustre).

Биологиялық сипаттамасы[өңдеу]

Тамырлары бұтақталып, өте жақсы дамыған. Сабақтары бунақты, көбіне топтасып бұтақтанады, буындарында түтікке біріккен қара түсті жапырақтың қынапшалары орналасқан. Олардың ирек ұштарында ақ түсті жолақтары болады. Олар жоғары сатыдағы өсімдіктерге жатады. Сабақтың сыртын бір қабат эпидермис жауып тұрады. Спора түзетін сабақтары біршама жуан, түсі қоңырлау, хлорофилсіз, бұтақталмаған. Биікт. 15 — 30 см. Олардың буындарында 8 — 9 иректелген тістері бар, түтік тәрізді қынапшалармен жабылып тұрады. Спора түзетін масақтары сабақтың ұштарында жетіледі. Шар тәрізді споралары пісіп жетілгеннен кейін сабағы солып қалады. Қазақстанда 8 түрі кездеседі[1]
.

Пайдалануы[өңдеу]

  • Қырықбуындар дәрілік өсімдіктер ретінде медицинада кеңінен қолданылады.
  • Сабақтарын егеу қағаз ретінде де пайдалануға болады.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақстан Энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]