Құмтас

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Құмтас— ірілігі 0,1—2,0 мм-дей жұмыр не қырлы түйірлерден цементтеліп қатайған шөгінді тау жынысы. Түйірлер ірілігінің жыныс құрамында-ғы мөлшерінің басымдылыгына қарай Қ-тар ұсақ (0,1—0,25 мм), орташа (0,25—0,5 мм), ірі (0,5—1,0 мм), зор (1,0—2,0 мм). түйірлі және минерало-гпялық құрамы жағынан мономикті-лік (кварцтық), олигомиктілік (аркоздық), помимиктілік (грауваккалық) болып бөлінеді. Қ-тың құрамы крем-нийлі (кварцты, халцедонды, опалды), карбонатты (әк тасты, доломитті, си-деритті), сульфатты (гипс), сульфидті (пирит), темір тотықты (лимонит) це-менттермен бірігіп қатаяды. Тығызд. 2500—2900 кг/м3, қуыстылығы 2—30%, түскен күштің жаншу қысымына уа-қытша төзімділігі 90—2000 кг/см2. Бүкіл шөгінді жыныстардың 12—15%-ін құрайтын Құмтас барльгқ геол. жүйелер жыныстарында кездеседі. Құмтас құрылыс-та (төсеніш, беттеме т. б.), кварцы мол К. абразиялық өндірісте (қайрау, егеу материалдары, уату диірмендерінің тастары), отқа төзімді материалдар өндіруде (кокс және электр пештерін-де, бессемер конверторларында, динас жасауда), металлургияда (балқу про-цесін жеңілдететін флюс ретінде, болат, көміртек аз құймалар алуға жұм-салатын ферросилиций алу және силумин жасау үшін), шыны өндірісін-де қолданылады.

[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы