Құрманғазы (Құрманғазы ауданы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Ауыл
Құрманғазы
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

аудан орталығы

Облысы

Атырау облысы

Ауданы

Құрманғазы ауданы

Әкімі

Аян Марданұлы Тәжібаев

Тарихы мен географиясы
Координаттары

46°36′ с. е. 49°16′ ш. б. / 46.600° с. е. 49.267° ш. б. / 46.600; 49.267 (G) (O) (Я)Координаттар: 46°36′ с. е. 49°16′ ш. б. / 46.600° с. е. 49.267° ш. б. / 46.600; 49.267 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

1793

Бұрынғы атаулары

Ганюшкин (орыс. Ганюшкино)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

17 000[1] адам (2016)

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 71233

Пошта индексі

060400

Автомобиль коды

06

Құрманғазы картада
Құрманғазы
Құрманғазы
Құрманғазы картада
Құрманғазы
Құрманғазы

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін Құрманғазы (айрық) деген бетті қараңыз.

Құрманғазы (2018 ж. дейін Ганюшкин (орыс. Ганюшкино)[2]) — Қазақстандағы ауыл. Атырау облысы, Құрманғазы ауданының жəне аттас ауылдық округтің әкімшілік орталығы.

Географиясы[өңдеу]

Ауыл Еділ өзенінің саласы — Шарон (кейбір деректер бойынша Шора) өзенінің бойында орын тепкен. Облыс орталығы Атырау қаласынан 245 км, Ресейдің Астрахан қаласынан 113 км қашықтықта орналасқан.[3]

Халқы[өңдеу]

2010 жылдың 1 қазандағы дерек бойынша Ганюшкинде 12830 адам[4] тұрады. Соның басым көпшілігі (94%) — қазақтар.[3]

Тарихы[өңдеу]

Астрахан мұрағатынан алынған деректер бойынша ауыл құрылған жылы (1793 немесе 1789—1793 ж. аралығы) Ганюшкинде 15 үй болған, оның ішінде 38 ер, 41 әйел, барлығы 79 адам тұрған, ал 1871 ж. 53 үйде 358 адам тұрған, олардың ішінде 229 ер, 179 әйел болған.

1917-1922/23 жылдардағы азамат соғысы кезінде Ганюшкин ақтардан қызылдарға және керісінше бірнеше рет ауысып, қолдан-қолға өткен. 1919 ж. 23 қарашада Ганюшкин Қызыл әскер құрамына біржолата өтті. Жергілікті танымал қоғам қайраткері Нұғыман Манаевтың ұйымдастыруымен Ганюшкин — әуелі болыс орталығы, содан соң 1922 ж. уез орталығы, ал 1928 жылдан бастап аудан орталығы болды.[3]

2018 жылы сәуірде ауыл есімі Ганюшкиннен Құрманғазы болып өзгертілді[5].

Инфрақұрылымы[өңдеу]

Ганюшкинге кіре беріс (Атырау бағыты жағынан)

Ганюшкин арқылы Атырау—Астрахан тас жолы өтеді. Ең жақын темір жол стансасы Ақкөлмен ара қашықтығы — 25 шақырым.

Аудан орталығында мектептермен қатар орталық аурухана, мәдениет үйі, емхана, нан комбинаты, лицей, мұражай, бірнеше жеке шағын кәсіпорын, серіктестер, басқа да мекеме, кәсіпорындар орналасқан.[3] Сонымен қатар спорт кешені, телекоммуникация бөлімі, «Казпошта» мекемесі, аудандық кітапхана, «Атырау Жарық» АҚ, Құрманғазы Газ шаруашылығы, «Кұрманғазы жолдары» мекемесі, көптеген кәсіпорындар, мейрамханалар, кафелер, асханалар, сауда орындары орналасқан.


Білім жүйесі[өңдеу]

Құрманғазы ауылында 3 қазақ мектебі — Абай Құнанбаев, Мұхтар Әуезов, Бауыржан Бегалиев атындағы орта мектептері және де 1 орыс мектебі — Михаил Ломоносов атындағы орта мектебі, сондай-ақ Ганюшкин мектеп-интернаты бар (барлығы 5).

Ескерткіштері[өңдеу]

Ганюшкиндегі орталық "Темірәлі" мешіті

Ауылда қазақтың атақты күйшісі Құрманғазыға, Кеңес Одағының Батыры Александр Афанасьевке, азамат соғысы мен Ұлы Отан соғысына қатысқандарға ескерткіш, интернационалист-жауынгер Бауыржан Бегалиевке ескерткіш тақталар орнатылған.[3]

Ұлы Отан соғысында қаза болғандарға орнатылған «Ер есімі- ел есінде 1941-1945 жылдары» атты ескерткіш обелискілер, Данқ орденінің үш бірдей иегері Ғизат Мұқашұлы Әліповке, Кеңес Одағының Батыры Филипп Савельевич Мазуровқа, халық қаһарманы Хиуаз Доспановаға, Кеңес Одағының Батыры Мұқат Мұсаевқа орнатылған гранит белгілері бар. Сонымен қатар Ауған жеріндегі соғысқа 1979-1989 жылдар аралығында 95 интернациалист жауынгер жерлестерге арналған ескерткіш, Тәжік -Ауған шекара аймағында қатысқан 1992-2001 жылдар аралығында ауданнан қатысқан 53 жауынгерге ескерткіш, Ауған шекарасындағы жауынгерлік іс-қимылға және әскери қақтығыстарына қатысушылардың құрметіне ескерткіш, «Қуғын-сүргін құрбандары мәңгілік жадымызда» 1930-1940 жылдар аралығында 30-ға жуық жерлестерге арналған ескерткіш орнатылған.

Әкімшілік бөлінуі[өңдеу]

Ауыл Үлкен және Кіші Ганюшкин, Самаркин, Бұзаусылан (Безымянный), Рембаза, Құрылысшылар ауылы (ПМК), РТС, Кіресті, Жапырық деп аталатын мөлтек аудандардан тұрады[3].

Мөлтеқ аудандардың аталу тарихы төмендегідей:

Үлкен және Кіші Ганюшкин — екі аралдың атауы 18 ғасырда ағайынды Ганюшкиндер келіп орналасуына орай осылай аталған. Бұл туралы алғашқы мәлімет 1759 жылы болған.

Құрманғазыдағы шағын көпірлердің бірі.

Самаркин — Көпес Ганюшкин берген атау делініп жүр. Самар беті мағынасында.
Бұзаусылан — ертеде айналасының барлығын су қоршаған арал болған, осы аралға тұрғындар бұзауларын қайықпен шығарып, шөпке жайған. Әрі қарайбұл арал Бұзаусылан деп аталған.
Рембаза — Кіші Ганюшкиннің бір бөлігі. 20-ғасырдың 30-жылдарынан бастап, шағын кеме, қайық, мотор, балықшылыр жарақтарын өңдейтін база, шеберхана орналасуына байланысты атап кеткен.
РТС (Механизатор ауылы) — өткен ғасырдың 50 - жылдары трактор, автокөлік жөндеу станциялары орналасуына байланысты шыққан атау.
ПМК (Құрылысшылар ауылы) — Орысша «Передвижная механизированная колонна» сөзінен шыққан. 1960 жылы ауданда алғаш рет жылжымалы механикаландырылған құрлысшылар колоннасы құрылуына байланысты шыққан атау.
Кіресті — жер аты. Бастапқы аты Қызылжар болуы мүмкін, азамат соғысы кездеріндегі деректерде Красиловский бугор аталған. Орыс молаларының көп болуына байланысты «кресты, крест», кейін дыбыстық өзгеріске ұшырап, Кресті атауына ие болған.[6]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Атырау облысына қарасты Ганюшкин ауылының халқы 17 мыңға жетті
  2. Аудан орталығына Құрманғазының аты берілді
  3. a b c d e f Құрманғазы ауданы. Шежіре. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2008. - 312 бет + 16 бет түрлі-түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-535-7
  4. ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны
  5. Аудан орталығына Құрманғазының аты берілді
  6. Киелі мекен, қасиетті өлке -Құрманғазы. Ағатай баспасы, Атырау-1920 ж. ISBN 978-601-7861-86-5

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]