Үдегей тілі

Үдегей тілі
Өз атауы:	Udegeian language
Елдер:	Ресей
Сөйлеушілер саны:	103 (2010)
Классификация
Еуразия тілдері тұңғыс-маньчжур тілдері отбасы
Жазуы:	кириллица
Тіл коды
МЕСТ 7.75–97:	удэ 705
ISO 639-1:	ude
ISO 639-2:	—
ISO 639-3:	ude
Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика

Үдегей тілі (Udegeian language) — тұңғыс-маньчжур тілдері отбасына кіреді. Тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (жұрнақты аффикстенуі, фузия құбылыстары бар), номинативті құрылысы бар тіл.

Референтті халық

Референтті халық: үдегейлер; өз атауы – удэ, удихэ.

Географиялық таралуы

Үдегелердің көпшілігі Хабаровск (Лаз ауданы, Нанай ауданы) және Приморск (Тернейск, Пожарск, Красноармейск аудандары) өлкелерінде, сондай-ақ Ресей Федерациясының Еврей автономиялық облысында тұрады. Үдегейлердің едәуір бөлігі ауылдық жерлерде қоныстанған. 2002 жылғы мәліметтер бойынша олардың төрттен үш бөлігі ауыл тұрғындары (шамамен 75%) болды.

Диалектісі

Екі диалект ерекшеленеді – хоро-аню және бикин-иман, олардың арасындағы айырмашылықтар аз.

Жазуы

1930 жылдардың басында латын графикасына негізделген графика жасалып, мектеп оқулықтары шығарыла бастады. 1990 жылдардың басынан бастап әліпбидің орыс тіліндегі жазудағы бірнеше нұсқасы қолданыла бастады. Қазіргі уақытта үдегей тілі оқулықтарында 2 үдегей әліпбиі («Петербург» және «Хабаровск») қолданылады.

Үдегей тілінің солтүстік нұсқасы үшін әліпбидің келесі нұсқасы («Хабаровск») қолданылады.

А а

'А 'а

Ā ā

 â

Б б

В в

Г г

ғ

Д д

Ӡ ӡ

И и

Ӣ ӣ

И̂ и̂

Й й

К к

Л л

М м

Н н

Њ њ

Ӈ ӈ

О о

'О 'о

Ō ō

Ô ô

П п

Р р

С с

Т т

У у

Ӯ ȳ

У̂ ŷ

Ф ф

Х х

Ч ч

Ь ь

Э э

'э

Э̄ э̄

Э̂ э̂

Үдегей тілінің оңтүстік нұсқасы үшін әліпбидің басқа нұсқасы қолданылады («Петербор»)

А а

Б б

В в

(Ԝ ԝ)

Г г

Д д

Ә ә

Е е

Ё ё

Ж ж

З з

Ӡ ӡ

И и

Й й

К к

Л л

М м

Н н

Ӈ ӈ

Њ њ

О о

П п

Р р

С с

Т т

У у

Ф ф

Х х

Ц ц

Ч ч

Ш ш

Щ щ

Ъ ъ

Ч ч

Ы ы

Ь ь

Э э

Ю ю

Я я