Мазмұнға өту

Үздік мерген

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Үздік мерген
ағылш. Top Gun
Фильмнің постері
Жанры

атыс-шабыс, мелодрама

Режиссёрі

Тони Скотт

Продюсері

Дон Симпсон
Джерри Брукхаймер

Сценарийдің авторы

Джим Кэш
Джек Эппс-мл.

Басты рөлдерде

Том Круз
Келли Макгиллис
Вэл Килмер
Энтони Эдвардс
Том Скерритт
Рик Россович

Операторы

Джеффри Л. Кимбалл

Сазгері

Гарольд Фальтермейер
Джорджо Мородер

Кинокомпания

Simpson/Bruckheimer Productions
Paramount Pictures

Ұзақтығы

110 мин

Бюджеті

15 млн $

Кассалық түсімі

357 млн $[1]

Мемлекет

 АҚШ

Тілі

ағылшын

Шыққан жылы

1986

Келесі фильм

Топ Ган: Мэверик

IMDb

ID 0092099

«Үздік мерген» (ағылш. Top Gun; сондай-ақ «Топ Ган») — режиссер Тони Скоттың 1986 жылы түсірген америкалық көркем фильмі. Фильм «Оскар» сыйлығының төрт номинациясымен және «Take My Breath Away» әні үшін «Үздік ән» номинациясындағы сыйлықпен марапатталды.[2]

Фильм Джерри Брукхаймер 1983 жылдың мамыр айында «California» журналында жарық көрген, Top Gun деген атпен танымал United States Navy Fighter Weapons School әскери-теңіз мектебі туралы мақаланы оқығаннан кейін пайда болды.[3]

Фильмнің «I feel the need, the need for speed» деген ұраны «Need for Speed» компьютерлік жарыс ойындары сериясының атауына негіз болды. Сондай-ақ, осы фильм бойынша 1986 жылдан бастап 8 биттік приставкалардан бастап PC мен iOS-қа дейінгі әртүрлі платформаларда 18 бейне ойын жарық көрді.

Сюжеті

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Фильмнің басты кейіпкері — «Мэверик» лақап атымен танымал лейтенант Пит Митчелл (Том Круз) — F-14 «Tomcat» ауыр палубалық жойғыш ұшағының шебер ұшқышы, АҚШ Әскери-теңіз күштері элиталық училищесінің курсанты, теңдессіз ұшқыш. Өмірде де, аспанда да санаға емес, ішкі түйсікке (инстинктке) сүйенетін ол училищенің нұсқаушысы, астрофизик Шарлотта Блэквудқа (Келли Макгиллис) ғашық болады. Бірақ бойжеткен алғашында оның сезіміне жауап бермейді.

Училище ұшқыштары әуе шайқасы өнерін шыңдап және үнемі ең үздік ұшқыш атағы үшін бақ сынасып, өте көп ұшады. Оқу шайқастарының бірінде Мэвериктің ұшағы апатқа ұшырап, оның «Қаз» лақап атты серіктесі Ник Брэдшоу қаза табады. Күдік пен күмәнға бой алдырған Мэверик училищені бітіру қарсаңында тастап кетіп, ұшақ тасығыштегі әскери-теңіз ұшқышы қызметіне оралады. Оқуды бітіргеннен кейін барлық курсанттар теңіз патрулінде міндетті қызметтен өтеді. Патрульдеу кезінде олар кеңестік аса құпия ұшақтармен ұшатын белгісіз қарсыласпен нақты шайқасқа түседі. Митчеллдің ерлігі арқасында курсанттар жеңіске жетеді. Авианосецте Мэверикті достары мен басшылық зор қошеметпен қарсы алады.

Осыдан кейін ол училищеге нұсқаушы шенінде оралып, онда Шарлоттамен қайта жолығады.

Рөлерде

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Актёр Рөлі
Том Круз Пит «Маверик» Митчелл (Maverick) лейтенант Пит «Маверик» Митчелл (Maverick) әскери-теңіз ұшқышы
Келли Макгиллис Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie) Шарлотта «Чарли» Блэквуд (Charlie) училище нұсқаушысы
Вэл Килмер Том «Айсмен» Казански (Iceman) лейтенант Том «Айсмен» Казански (Iceman) антагонист және «Мэвериктің» серігі
Энтони Эдвардс Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose) лейтенант Ник «Қаз» Брэдшоу (Goose) «Мэвериктің» штурманы
Том Скерритт Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper) коммандер Майк «Сұр жылан» Метколф (Viper) Вьетнам соғысының ардагері, училище бастығы
Майкл Айронсайд Рик «Қуақы» Хитерли (Jester) лейтенант Рик «Қуақы» Хитерли (Jester) училище нұсқаушысы
Джон Стокуэлл Билл «Пума» Кортелл (Cougar) лейтенант Билл «Пума» Кортелл (Cougar) «Мэвериктің» бұрынғы серігі
Бэрри Табб (ағыл.)қаз. Генри «Вульфман» Рут (Wolfman) лейтенант Генри «Вульфман» Рут (Wolfman) «Голливудтың» штурманы
Рик Россович Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider) лейтенант Рон «Слайдер» Кёрнер (Slider) «Айсмәннің» штурманы
Тим Роббинс Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin) лейтенант Сэм «Мерлин» Уэллс (Merlin) «Пуманың» штурманы
Кларенс Гильярд (ағыл.)қаз. Маркус «Закат» Уильямс (Sundown) лейтенант Маркус «Закат» Уильямс (Sundown) «Чиппердің» штурманы
Уип Хабли Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood) лейтенант Рик «Голливуд» Нэйвен (Hollywood) «Айсманның» серігі
Джеймс Толкан Том «Біз» Жардан (Stinger) коммандер Том «Біз» Жардан (Stinger) «Энтерпрайз» авиатасымалдағышының капитаны
Мег Райан Кэрол Брэдшоу Кэрол Брэдшоу «Қаздың» әйелі
Эдриан Пасдар Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper) лейтенант Чарли «Чиппер» Пайпер (Chipper) училище курсанты
Рэндалл Брэйди Дэвис лейтенант Дэвис
Дьюк Страуд (ағыл.)қаз. Джонсон Джонсон авианосецтің ұшу жетекшісі (Air boss)
Брайан Шиэн (ағыл.)қаз. Спроул Спроул

Пікірлері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Rotten Tomatoes сайтында фильм 76 сыншының пікірі негізінде 59% мақұлдау рейтингіне ие, ал орташа бағасы — 6,10/10. Сайттың сыни консенсусында былай делінген: «Фильмде экшн жанрына тән шеберлікпен түсірілген ең есте қаларлық әрі қызықты әуе кадрлары болғанымен, «Үздік мерген» жасөспірім жасқа толмаған көрермендерге кейіпкерлер аспанда болмаған кезде тым аз қызықты дүние ұсынады».[4] Metacritic-те фильм 15 сыншының пікірі негізінде 100-ден 50 орташа өлшемді рейтингке ие, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.[5] CinemaScore сауалнамасына қатысқан көрермендер фильмге A+ деңгейінен F деңгейіне дейінгі шкала бойынша «A» деген орташа баға берді.[6]

Chicago Sun-Times газетінен Роджер Эберт фильмге 4-тен 2,5 балл беріп, былай деп атап өтті:

“ «Үздік мерген» сияқты фильмдерге рецензия жазу қиын, өйткені жақсы сәттері өте керемет, ал нашар тұстары өте аяусыз. Әуе шайқастары — бұл Клинт Иствуд түскен «Огненный лис» фильміндегі қызықты әуе көріністерінен бергі ең үздік дүние екені сөзсіз. Бірақ адамдардың бір-бірімен сөйлесетін сахналарына назар аударып көріңізші.[7] ”

Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздан 3 жұлдыз беріп, экшн-сахналарын жоғары бағалады, бірақ сюжеттің романтикалық желісін сынға алды. Ол бұл туынды «Офицер мен джентльмен» фильміне тән шынайы романтикалық құндылыққа лайық болудың орнына, жасөспірімдердің сексуалдық қиялына арналған орын сияқты» деп жазды.[8] Америкалық киносыншы Полин Кейл былай деп пікір білдірді:

“ Макгиллис кадрдан тыс болған кезде, фильм жарқыраған гомоэротикалық жарнамаға айналады: ұшқыштар киім ауыстыратын бөлмеде беліне сүлгіні әрең іліп алып ары-бері жүреді. Бұл еркектік қасиет жас жігіттің киімсіз қалай көрінетінімен өлшенетіндей, ал нарциссизм жауынгер болудың мәні ретінде қайта пайымдалғандай әсер қалдырады.[9] ”

Кейбір сыншылар фильм америкалық ура-патриотизмді насихаттайды деп есептеді. Режиссер Оливер Стоун «Playboy» журналына берген сұхбатында фильм «соғыс таза, соғыста жеңіске жетуге болады деген идеяны алға тартады... Фильмде ешкім де оның Үшінші дүниежүзілік соғысты бастап жібергенін бірде-бір рет ауызға алмайды!» деп мәлімдеді. 1990 жылы Том Круз Стоунның «Төртінші шілдеде дүниеге келген» фильмін жарнамалау барысында бұл туындыны соғыстың шынайы бейнесі емес, «ертегі» ретінде қабылдау керектігін айтты. Сондай-ақ ол фильм соғыс туралы бұрыс түсінік қалыптастыратындықтан, оның жалғасын түсіру жауапсыздық болар еді деп толықтырды. Круз араға 36 жыл салып сиквелдегі өз рөліне қайта оралды, бұл жолы оның өнер көрсетуі негізінен оң пікірлерге ие болды. Бірінші фильмдегі соғыс отын тұтандыру үрдісін сынаған Вэл Килмер де сиквелге қайта оралды.[10]

Журналист әрі бұрынғы F-14 RIO жойғыш ұшағының ұшқышы Уорд Кэрролл бұл туындыны мәдени тұрғыдан өте маңызды әрі культтік фильм деп санады, тіпті оны әзілдеп «бұрын-соңды түсірілген ең ұлы фильм» деп те атады.[11]Үлгі:Rp[12] Бірақ сюжеттік желі мен кинематографиялық еркіндіктердің қажеттілігін мойындай отырып, ол фильмде оны «құрмет көрсету туындысынан көрі, мультфильмге көбірек ұқсатып жіберетін бірнеше келеңсіз техникалық қателіктер» бар деп есептеді.[12] Кэрролл 2019 жылы Military.com сайтына арналған мақаласында теңіз авиациясы ережелерінен ауытқуларды, техникалық қателер мен сюжеттік шикіліктерді қосқанда барлығы 79 кемшілікті анықтаған.[12]

LegalEagle YouTube арнасының авторы АҚШ-тың тәжірибелі әскери заңгерінің қатысуымен фильмді талдайтын «Әскери заңдар бұзылды: Үздік мерген (нағыз JAG-пен бірге)» атты бейне ролик жариялады. Онда фильмнің АҚШ-тың әскери және әскери-теңіз ережелері мен заңдарына қатысты айтарлықтай еркіндіктерге жол бергені, тіпті оларды бұзғаны атап өтіледі. Мысалы, шынайы өмірде Мэвериктің әуе қозғалысын басқару мұнараларының үстінен рұқсатсыз ұшуы оның ұшқыш мәртебесін дереу жоюға әкеп соқтырар еді, ал соғыс уақытында жасалған басқа да құқық бұзушылықтары үшін өлім жазасы кесілуі мүмкін еді.[13]

2025 жылы The Hollywood Reporter журналы 1986 жылғы ең үздік трюктер тізіміне «Үздік мерген» фильмін енгізді.[14]

Түсірілім алаңындағы қайғылы оқиға

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

1985 жылы фильмге арналған авиациялық кадрларды түсіру кезінде аэробат-ұшқыш әрі каскадер Арт Шолл қаза тапты. Кинокамерамен жабдықталған пилотаждық бипланмен (Pitts S-2) төңкерілген штопорды орындау барысында ұшақ Тынық мұхитына құлады; апаттың алдында Шолл радио арқылы: «I have a problem; I have a real problem» деп хабарлап үлгерген. Ұшқыштың денесі де, ұшақ та табылмады.[15]

Саундтрек

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Түпнұсқа шығарылымға енбей қалғандар

Жалғасы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Толық мақаласы: Топ Ган: Мэверик

«Үздік мерген» фильмінің жалғасы — Джозеф Косинскидің «Топ Ган: Мэверик» фильмі, ондағы оқиғалар осы фильмдегі оқиғалардан 36 жыл өткен соң өрбиді.

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ Box Office Mojo Мұрағат көшірмесі 28 тамыздың 2011 Wayback Machine мұрағатында, accessed August 29, 2011.
  2. ↑ Silvia Pingitore Remember Top Gun's song "Take My Breath Away" in 1986? Exclusive interview with John Crawford of Berlin (ағыл.). the-shortlisted.co.uk. (1 сәуір 2022). Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 сәуір 2022. Тексерілді, 10 мамыр 2022.
  3. ↑ Top Gun Movie — The 80s Movies Rewind (ағыл.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 сәуір 2019. Тексерілді, 13 қаңтар 2016.
  4. ↑ Үлгі:Cite Rotten TomatoesҮлгі:RT data
  5. ↑ Үлгі:Cite Metacritic
  6. ↑ D'Alessandro, Anthony 'Top Gun: Maverick' Still Taking Breath Away With Record $150M Memorial Day Opening, Best Ever For Tom Cruise – Saturday AM Update (ағыл.). Deadline Hollywood. (28 мамыр 2022). Тексерілді, 28 мамыр 2022.
  7. ↑ Ebert, Roger Top Gun (ағыл.). Roger Ebert.com. (16 мамыр 1986). Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 сәуір 2016. Тексерілді, 20 сәуір 2016.
  8. ↑ Siskel, Gene. Top Gun hits the right target with thrilling flying scenes  (ағыл.), Chicago Tribune (16 May 1986).
  9. ↑ Kael Pauline 5001 Nights at the Movies — New York, N.Y.: Picador, 1991. — P. 780. — ISBN 978-0-8050-1367-2.
  10. ↑ Wynne Kelly Turns Out Val Kilmer Didn't Care About 'Top Gun' At All — Newsweek.
  11. ↑ Q&A: Ward Carroll, 2011-12-15, http://www.c-span.org/video/?303169-1/qa-ward-carroll, retrieved 2022-08-25
  12. 1 2 3 79 Cringeworthy Errors in 'Top Gun', 2019-07-22, https://www.military.com/off-duty/2019/07/22/79-cringeworthy-errors-top-gun.html, retrieved 2022-08-25
  13. ↑ Military Laws Broken: Top Gun (with real JAG) (ағыл.). YouTube. Devin James Stone. (25 мамыр 2022). Тексерілді, 25 наурыз 2023.
  14. ↑ Doherty, Thomas. The Best Stunts of All Time, Over Nearly 100 Years of the Oscars  (ағыл.), The Hollywood Reporter (7 June 2025).
  15. ↑ Emma Kelly 20 Movies and TV Shows Where Stunt Actors Died During Filming (ағыл.). Newsweek. (24 шілде 2021). Тексерілді, 8 қаңтар 2026.
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Үздік_мерген&oldid=3613160» бетінен алынған