Үлкен адрондар соқтығыстырушысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Хиггс бозондарының пайда болуы.

Үлкен адрондар соқтығыстырушысы (ҮАС) — дүниедегі қазір бар ең үлкен және ең жоғарғы энергиялы бөлшектер үдеткіші кешені. Ол шамамен 7 тераэлектрон-вольт мөлшерінде энергиямен үдетілген, бір-біріне қарама-қарсы бағытта ұшып бара жатқан протондар шоғын бір-бірімен соқтығыстыруға арналған ғылыми аспап. Оның басты мақсаты — қазіргі таңда бөлшектер физикасының жалпы қабылданып отырған теориялық негізі — «Стандартты модельдің» негіздерін және осал жақтарын анықтау. Соқтығыстырушы Хиггс бозондарын жасап шығарып, соларды бақылау «Стандартты модельдің» алдын ала жасаған болжамдарын растайды немесе жоққа шығарады және элементар бөлшектер масса сияқты қасиеттерге қалай ие болатыны анық болады деп күтіледі.

ҮАС-ты салған — ЕЯЗҰ (Еуропалық ядролық зерттеулер орталығы) (CERN) ұйымы. Ол Франция мен Швейцарияның шекарасында, Женева қаласының маңында орналасқан. Оның құрылысын қаржыландыруға және оны құруға 85 елдің сегіз мыңнан астам физик-мамандары, жүздеген университеттер мен зертханалар қатысқан. ҮАС іске қосылып, соқтығыстырулар жасауға дайындық үстінде. Соқтығыстырушыда алғашқы шоқтар 2008 жылғы қыркүйектің 10-ында үдетіліп, алғашқы жоғарғы энергиялы соқтығысулар 2008 жылғы қазанның 21-іне жоспарланған.

Бірқатар мамандар ҮАС-те өткізілетін тәжірибелердің қауіпсіздігіне алаңдаушылық білдірсе де, ғалымдардың арасында ҮАС-те өткізілетін бөлшектер соқтығыстырулары елеулі қауіп туғызбайды деген пікір кең тараған.

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]