Үндістанның тəуелсіздік күні
| Үндістанның тәуелсіздік күні | |
|---|---|
 | |
| Делидегі Қызыл фортта тәуелсіздік күнін атап өту | |
| Түрі | Ұлттық мейрам |
| басқаша | Independence Day (Үндістан) |
| сондай-ақ | Сватантрата Дивас (хинди тілінде) |
| Мағынасы | 1947 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алу құрметіне |
| Белгіленген | 15 тамыз 1947 жыл |
| Тойланады | Үндістан азаматтары және диаспорасы |
| Дата | 15 тамыз |
| Мейрамдау | Премьер-министрдің жолдауы, әскери шерулер |
| Дәстүрлер | Мемлекеттік туды көтеру, батпырауық ұшыру, патриоттық әндер айту |
| Байланыстылық | Республика күні (Үндістан), Ганди Джаянти |
Үндістанның тəуелсіздік күні — Үндістан Республикасының мемлекеттік мерекесі. 15 тамыз күні тойланады.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Екінші дүниежүзілік соғыс адамзат тарихындағы аса ауыр кезең болды. Өз бостандығы үшін күресте халықтардың декларативтік бірлігі аясында фашизмнің экспансиясынан еркіндік туралы ғана емес, сонымен қатар үшінші рейхті үстінде жеңіске жеткен помпамен ғана отарлық державалардың өздерінің көпғасырлық бастаушыларынан үшінші əлем елдерінің еркіндігі туралы мəселе тұрды. Үндістанда ұлт азаттық соғыстың жаңа кезеңі басталған кезде соғыс əлі де жалғасты. 1942 жылы тамыз айында ИНК Үндістанға тəуелсіздікті тез арада беру, ұлттық үкіметті қалыптастыруға мүмкіндік беру талабы бар ағылшын билігіне жүгінді. Ұлыбритания бұл талаптарды қабылдамады.[1] Ганди тек үндістердің өздері жапон агрессорларына лайықты тойтарыс ұйымдастыра алатындығын дəлелдеген. 1943-1944 жылдары азаттық қозғалысының басшысы кезекті рет түрмеде болды. Камерада əйелі - Қастурбай қайтыс болды. 1946 жылы ақпан айында ИНК, Мұсылман лигасы жəне компартия басқарған Үнді теңізшілері көтеріліске шықты. Ганди бұл көтерілісті қолдамады, өйткені ол зорлық-зомбылыққа қарсы күрес принциптеріне қайшы келді.[2][3]
Махатма Ганди
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1946 жылдың тамыз айында сол қанаттың көшбасшысы ИНК Джавахарлал Неру британдықтардан Үндістан үкіметін құру туралы ұсыныс алды. 2 қыркүйек уақытша үкімет құрылды, ал Неру вице-король Уэйвелле жанында вице-президент болды.[4]
Неруды тағайындау Мұсылман лигасының наразылығын тудырды. Индуистер мен мұсылмандардың қақтығыстары басталды. Соңғы кездері жаңа Ислам мемлекеті – Пəкістан колониясының аумағында білім берудің ұранын ұсынды. Махатма Ганди Батыс Бенгалия - Калькутта орталығында екі дінді ұстанушылардың арасындағы қорқынышты күрт байқады. Ол кезде Шығыс Бенгалияға жəне Бихар провинциясына саяхаттап, мұсылман мен индуистерге дұшпанды тоқтатуға көндіруге тырысты. Ганди жекелеген мемлекеттің құрылуына қарсы болды, бұл жерде шиеленістің одан да үлкен эскалациясын көріп отыр.[5]
Бірақ Ганди акциясын тоқтатқан жоқ. 9 желтоқсанда Мұсылман лигасы Үндістанның Конституциялық Ассамблеясының жұмысына бойкот жасады. 1947 жылы 23 наурызда жағдайды игермеген Уэйвелл отставкаға кетті. Оның орнына лорд Маунтбаттен тағайындалды, ол жергілікті саяси қозғалыстардың көшбасшыларымен кеңескеннен кейін негізінен мұсылмандарға қоныстанған Үнді облыстары тəуелсіз мемлекетке бірігуі тиіс деп мəлімдеді. Вице-король Махатма Ганди келіссөзге шақырды жəне оған мəселенің өз көзқарасын айтты. Ганди ақыр соңында сөзсіз екі мемлекетке бөлу туралы шешім қабылдады. Махатма Ганди өмірінің соңғы күндеріне дейін қақтығыстарды шешудің əскери тəсіліне қарсы күресті жалғастырды. 1948 жылы 20 қаңтарда Ганди өз үйінің верандасында сөз сөйледі. Индуист фанатик оған бомба тастаған, бірақ жарылыс ешкімге зиян келтірген жоқ. Бірақ 30 қаңтарда Махатма Ганди жиналғандардың алдында дұға етуге жиналған өз үйінің жанында лужайкада өлтірілді. Олардың арасында индуистік шовинистік ұйымның мүшесі болды. Ол Ганди атып алды. "Ұлы жанның" жерлеуі күні БҰҰ тулары түсірілді. Президент болып Раджендра Прасад сайланды (өмірінің соңғы кезеңінде Махатма Ганди сподвижник).
1947 жылдың 20 ақпанында Ұлыбритания премьер - министрі Клемент Эттли британдық үкімет 1948 жылдың маусымына дейін Британдық Үндістанға толық тəуелсіздікті ұсынады деп мəлімдеді. Барлық мүдделі тараптармен келіссөздерден кейін Үндістанның генерал - губернаторы Луис Маунтбеттен 1947 жылдың 3 маусымында Британ Үндістан бөлімінің жоспарын екі тəуелсіз мемлекетке ұсынды: мұсылман жəне индуистік. Осы жоспардың негізінде британдық парламент 1947 жылдың 18 шілдесінде корольдік мақұлдауына ие болған Үндістанның тəуелсіздігі туралы акт жасап қабылдады. 1947 жылдың 14/15 тамызы түнінде Үндістан тəуелсіз мемлекет болды. Оның Конституциясы күшіне енді.
Мереке рәсімі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]15 тамыз Үндістанның мемлекеттік мерекесі. Негізгі рəсімдер Нью-Делиде өтеді, онда Үндістан премьер - министрі ұлттық туды Қызыл Форт үстінде көтереді жəне оның қабырғаларынан бүкіл елге теледидар арқылы сөйлейді, онда Үкіметтің өткен жылғы жетістіктері туралы əңгімелейді, маңызды мəселелерді көтереді жəне одан əрі дамытудың бағыттары туралы айтады. Үндістанның тəуелсіздік күнін мерекелеудің маңызды бөлігі Үндістанның мəдени алуан түрлілігін, елдің ғылым мен техникадағы жетістіктерін, оның əскери мүмкіндіктерін көрсететін əсем шеру болып табылады.[6]
Бұқаралық мәдениетте
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Тәуелсіздік күні мен Республика күнінде телеарналар мен радиостанцияларда аймақтық тілдердегі патриоттық әндер таратылады.[7] Олар сондай-ақ ту көтеру рәсімдері кезінде де ойнатылады.[7] Сонымен қатар патриоттық фильмдер көрсетіледі.[8] «The Times of India» басылымының мәліметінше, ондаған жылдар ішінде мұндай фильмдердің көрсетілім саны азайған, өйткені телеарналар көрермендердің патриоттық фильмдерден жалыққанын (асқын қанығу орын алғанын) хабарлайды.[9] Y буынының (миллениалдар) өкілдері мерекелік шаралар кезінде ұлтшылдықты бұқаралық мәдениетпен жиі ұштастырады. Бұған үш түсті (үнді туының түстерімен) боялған киімдер мен тағамдар, сондай-ақ Үндістанның әртүрлі мәдени дәстүрлерін бейнелейтін киім үлгілері мысал бола алады.[10][11] Дүкендерде Тәуелсіздік күніне орай жиі жеңілдіктер мен акциялар ұйымдастырылады.[12][13] Кейбір жаңалықтар топтамалары бұл үрдісті коммерциялану деп айыптады.[12][14][15] Үндістан пошта қызметі 15 тамызда тәуелсіздік қозғалысының көшбасшыларын, ұлтшылдық және қорғаныс тақырыптарын бейнелейтін мерекелік маркаларды басып шығарады.[16]
Тәуелсіздік пен елдің бөлінуі әдеби және басқа да өнер туындыларының дүниеге келуіне шабыт берді.[17] Мұндай туындылар негізінен елдің бөлінуінен келген адам шығындарын сипаттайды және бұл мерекені өз баяндауларының шағын ғана бөлігімен шектейді.[18][19] Букер сыйлығы мен «Букерлердің Букері» бас жүлдесін жеңіп алған Салман Рушдидің «Түн жартысының балалары» (1980) романы өз оқиғасын 1947 жылдың 14 тамызынан 15 тамызына қараған түнгі сағат 12-де сиқырлы қабілеттермен туған балалардың төңірегегінде өрбиді.[19] «Түн жартысындағы бостандық» (1975) — Ларри Коллинз бен Доминик Лапьердің 1947 жылғы алғашқы Тәуелсіздік күнін мерекелеу төңірегіндегі оқиғаларды шежірелейтін деректі шығармасы. Тәуелсіздік алған сәттің өзіне тікелей арналған фильмдер некен-саяқ,[20][21][22] оның орнына туындыларда елдің бөліну жағдайлары мен оның салдары көбірек баяндалады.[20][23][24] Интернетте Google компаниясы 2003 жылдан бері Үндістанның Тәуелсіздік күнін өзінің үндістандық басты бетінде арнайы дудлмен (doodle) атап өтіп келеді.[25]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Azadi Ka Amrit Mahotsav (ағыл.). Ministry of Culture, Government of India. Тексерілді, 12 шілде 2026.
- ↑ Independence Day (ағыл.). National Portal of India. Тексерілді, 12 шілде 2026.
- ↑ "The Partition of India and Its Aftermath". Modern Asian Studies (Cambridge University Press). https://cambridge.org. Retrieved 2026-07-12.
- ↑ Independence Day - Indian holiday (ағыл.). Тексерілді, 12 шілде 2026.
- ↑ Indian Independence Act 1947 (ағыл.). UK Legislation. Тексерілді, 12 шілде 2026.
- ↑ India's independence: How partition split a nation (ағыл.). BBC News. Тексерілді, 12 шілде 2026.
- 1 2 Pramod Kumar (31 May 2011). Rashtriya Swabhimaan Ka Utsav. Prabhat Prakashan. pp. 11–. ISBN 978-81-8378-081-0.
- ↑ Roy, Anjali Gera (2012). Cinema at the End of Empire: A Century of Comic Realism in Indian Cinema. Cambridge University Press. p. 89. ISBN 978-1-107-00216-6.
- ↑ "Patriotic films down, but not out". The Times of India. 15 August 2010.
- ↑ "The tricolour on their sleeve". The Hindu. 13 August 2011.
- ↑ "Tricolour treats". The Times of India. 13 August 2009.
- 1 2 "Commercialisation of Independence Day". The Economic Times. 15 August 2010.
- ↑ "Independence Day shopping bonanza". The Hindu. 14 August 2012.
- ↑ "Decrying the corporate capture of 15 August". The Hindu. 15 August 2011.
- ↑ "Independence Day or Sale Day?". The Indian Express. 16 August 2012.
- ↑ "Stamps on India's Freedom Struggle". India Post. Ministry of Communications, Government of India.
- ↑ Sarkar, Bhaskar (2009). Mourning the Nation: Indian Cinema in the Wake of Partition. Duke University Press. p. 43. ISBN 978-0-8223-4411-7.
- ↑ Cleary, Joe (2002). Literature, Partition and the Nation-State. Cambridge University Press. p. 112. ISBN 978-0-521-65732-7.
- 1 2 Daiya, Kavita (2011). Violent Belongings: Partition, Gender, and National Culture in Postcolonial India. Temple University Press. p. 81. ISBN 978-1-59213-744-2.
- 1 2 Bhattacharya, Sanjoy (2001). "The Partition of India in Cinema". Journal of Imperial and Commonwealth History. 29 (1): 115–124.
- ↑ "Films on the Indian Partition". Hindustan Times. 14 August 2011.
- ↑ "Cinematic representations of 1947". Deccan Herald. 15 August 2012.
- ↑ "The trauma of partition on celluloid". The Tribune. 13 August 2011.
- ↑ "How Bollywood remembers partition". BBC News. 14 August 2012.
- ↑ "Google Doodles: Indian Independence Day". Google Doodles Archive.