Үст-Барғозин
| Қалалық типтегі елді мекен | |
| Үст-Барғозин | |
| бур. Баргажанай Адаг орыс. Усть-Баргузин | |
 | |
| Әкімшілігі | |
|---|---|
| Ел | |
| Федерация субъектiсі | |
| Аудан | |
| Тарихы мен географиясы | |
| Координаттары |
53°24′28″ с. е. 109°01′22″ ш. б. / 53.40778° с. е. 109.02278° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 53°24′28″ с. е. 109°01′22″ ш. б. / 53.40778° с. е. 109.02278° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Құрылған уақыты | |
| Қалалық типтегі елді мекен статусы | |
| Жер аумағы |
6.31 км² |
| Климаты |
күрт континентальды |
| Уақыт белдеуі | |
| Тұрғындары | |
| Тұрғыны |
6061[1] адам (2026) |
| Тығыздығы |
1 119 адам/км² |
| Ұлттық құрамы | |
| Конфессиялар | |
| Сандық идентификаторлары | |
| Телефон коды |
+7 +7 30131 |
| Пошта индекстері |
671623, 671624 |
| Автомобиль коды |
03 |
| Басқалары | |
| Ресми тілі | |
Үст-Барғозин шекарасы
| |
 Ортаққордағы санаты: Үст-Барғозин | |
Үст-Барғозин (бур. Баргажанай Адаг) — Ресей Федерациясы Бурятиядағы Барғозин ауданындағы қалалық типтегі елді мекен.
Орналасуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Үст-Барғозин Байкөл көлінің жағасында орналасқан. Аудан орталығы Барғозиннен 46 шақырым қашықтықта орналасқан. Ал Бурятияның орталығы Ұлан Үдэден 201 шақырым қашықтықта орналасқан. Үст-Барғозин тайга климатында орналасады.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Үст-Барғозин 17 ғасырдың ортасында құрылған. Алғашқы тұрғындар орыс қоныстанушылары, Ресей мемлекетінің шығыс шекараларын күзету және жергілікті тайпалардан алым-салық жинау үшін осында қоныстанған казактар болды. 18 ғасырда қоныс кеңейе бастады, бай табиғи ресурстарға қызығушылық танытқан шаруалар мен қолөнершілерді тартты.
Бастапқыда Үст-Барғозин Барғозин өзенінің оң жағалауында орналасқан. Алайда, Иркутск су электр станциясы салынғаннан кейін және Байкөл көліндегі су деңгейінің көтерілуіне байланысты ол 1956 жылы жоғарғы сол жағалауға ауыстырылды.
Жергілікті тұрғындардың негізгі кәсібі - балық аулау және ағаш кесу. Соңғы онжылдықтарда Үст-Барғозин Байкөл көліне және оның қорғалатын аумақтарына жақын орналасуына байланысты туризм маңызды рөл атқарды. Жаяу серуендеу және қайықпен жүзу, сондай-ақ Байкөл итбалығын қоса алғанда, ерекше фаунаны бақылау танымал .
Үст-Барғозин - Забайкал ұлттық саябағының қақпасы. Ауыл Баргузин өзенінің сол жағалауында орналасқан, ал ұлттық саябақ оң жақтан басталады. Белсенді демалыс әуесқойлары үшін жаяу серуендеу және балық аулау жолдары, Чевіркөй шығанағының шығанақтары және Святой Нос түбегінің шыңдары бар.
Жергілікті тағамдар балық тағамдарымен, әсіресе омулмен және буряттардың дәстүрлі тағамдарымен, мысалы, позымен танымал.[2]
Климаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Үст-Барғозин елді мекені жазықта яғни теңіз деңгейінен біраз ғана биік болады. Және елді мекен солтүстік полюске жақын болғандықтан қыста елді мекенде суық болады. Ал жазы сәл салқындау болады. Бұл аймақтағы қыс суық, қаңтардағы орташа температура –20°C шамасында. Жаз мезгілі орташа жылы, шілдедегі температура 18–22°C шамасында.[2]
Өнеркәсіп
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1927 жылы алғашқы балық аулау кооперативі «Байкөл» төрт шаруашылықтан тұратын балық аулау серіктестігіне айналды, кейін олар айтарлықтай кеңейіп, Үст-Барғозин балық өңдеу зауытына айналды.
Тауарлар мен азық-түлікке деген қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін Үст-Барғозинде «Золотопродснаб» және «Золототранс» кеңселері ашылды.
1936 жылы алғашқы байланыс орталығы салынып, радиохабар тарату желісі іске қосылды.
Социалистік өнеркәсіптің бүкілодақтық санағы бойынша, 1941 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша ауылдық кеңесте келесі ұйымдар мен кәсіпорындар болды: балық өңдеу зауыты (балық аулау және өңдеу), «Золотопродснаб» (жабдықтау, сатып алу, ағаш кесу, пісіру және кірпіш өндіру) және ауылдық дүкен.
1964 жылдан бастап Үст-Барғозинде келесі кәсіпорындар жұмыс істейді: Құрылыс-монтаждау басқармасы (ҚМБ) және Жол құрылыс басқармасы (ЖҚБ). СМУ мен ДМУ-дың ірі құрылыс жобасы 1971 жылы 25 шақырымдық Барғозин жүк тасымалдау және құрастыру жолының құрылысы болды.
1968 жылы алғашқы теледидарлық ретранслятор салынды.
1968 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша ауылдық кеңесте 78 мекеме, ұйым және кәсіпорын тіркелді: балық өңдеу зауыты, ағаш өңдеу өнеркәсібі кәсіпорны, орталық трактор жөндеу шеберханалары, Забайкаллес комбинатының Байкөл рафтинг кеңсесі, орман шаруашылығы бөлімі және жұмысшыларды қамтамасыз ету бөлімі. «Путь Ленина» және «Байкалец» колхоздары да жұмыс істеді.
Алайда, 1995 жылдан бастап, қазіргі экономикалық жағдайға байланысты, өнеркәсіптік кәсіпорындардың көпшілігі жұмысын тоқтатты. Қазіргі уақытта өнеркәсіптік дамуда оң үрдістер байқалуда: балық өңдеу зауыты қалпына келтірілуде, ағаш материалдары жиналуда, қызмет көрсетушілер мен сауда нүктелерінің саны артуда. Бұл ауылдың дағдарыстан шығуындағы маңызды фактор болуы мүмкін.[3]
Халық саны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Үст-Барғозин халық саны 2026 жылы 6061 адам. Төмендегі кестеде Үст-Барғозин елді мекенінің халық санының өзгеруі көрсетілген.
| Жыл | Халық саны |
|---|---|
| 2010 | 7176[4] |
| 2011 | ▼7152[5] |
| 2012 | ▼7138[6] |
| 2013 | ▼7096[7] |
| 2014 | ▼7068[8] |
| 2015 | ▼7041[9] |
| 2019 | ▼7008[10] |
| 2020 | ▼6945[11] |
| 2023 | ▼6081[12] |
| 2024 | ▼6078[13] |
| 2025 | ▼6062[14] |
| 2026 | ▼6061[15] |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Үст-Барғозин халық саны 2026.
- 1 2 Үст-Барғозин ауылы.
- ↑ Үст-Барғозин өнеркәсібі.
- ↑ Ресей 2010 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2011 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2012 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2013 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2014 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2015 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2019 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2020 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2023 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2024 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2025 жылғы санақ бойынша
- ↑ Ресей 2026 жылғы санақ бойынша