Ұдмұртия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Ресей Федерациясы субъекті
Ұдмұрт Республикасы
ұдм. Удмурт Элькун
орыс. Удмуртская Республика
Saint Michael the Archangel Church (Izhevsk)-100.jpg
Архангел Михаилдің соборы, Ижау
Ту Елтаңбасы
Ту Елтаңбасы

«Удмурт Элькунлэн Кункрезез»
Ұдмұрт Республикасының әнұраны»)

Әкімшілігі
Ел

 Ресей

Федералды округі

Еділ федералды округі

Экономикалық ауданы

Орал экономикалық ауданы

Әкімшілік орталығы

Ижау

Басшысы

Александр Бречалов

Үкімет төрағасы

Ярослав Семёнов

Тарихы мен географиясы
Координаттары

57°17′00″ с. е. 52°45′00″ ш. б. / 57.28333° с. е. 52.75000° ш. б. / 57.28333; 52.75000 (G) (O) (Я)Координаттар: 57°17′00″ с. е. 52°45′00″ ш. б. / 57.28333° с. е. 52.75000° ш. б. / 57.28333; 52.75000 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

4 қараша, 1920 жыл

Жер аумағы

42 061 км² (57 орын)

Биіктігі
· Ең биік
· Орташа
· Минималды


332,6 м
191,8 м
51 м

Уақыт белдеуі

+4

Ірі қаласы

Ижау

Басқа ірі қалалары

Ижау, Воткинск, Сарапул, Глазов, Можга, Камбарка

Тұрғындары
Тұрғыны

1 484 460 адам (2022)(32 орын)

Тығыздығы

35,29 адам/км² адам/км²

Ұлттық құрамы

орыстар, ұдмұрттар

Конфессионалдық құрамы

көбісі православ

Ресми тілдері

ұдмұртша, орысша

ISO 3166-2 коды

RU-UD

ОКАТО коды}

94

РФ Субъектінің коды

18

Ресми сайты

Ұдмұрт Республикасы, карта

Commons-logo.svg Ұдмұрт Республикасы Ортаққорда Координаттар: 57°17′00″ с. е. 52°45′00″ ш. б. / 57.28333° с. е. 52.75000° ш. б. / 57.28333; 52.75000 (G) (O) (Я)

Ұдмұртия (орыс. Удмуртия), ресми атауы Ұдмұрт Республикасы (ұдм. Удмурт Элькун) — Ресей Федерациясының құрамындағы субъект, республика.[1] Республика аты алған басты ұлты ұдмұрттар болғанымен, халқының көпшілігі – орыстар.

Ұдмұрт Республикасы Еділ федералды округі және Орал экономикалық ауданына кіреді. Астанасы — Ижау қаласы. Ресми тілдері — ұдмұрт және орыс.

Атауы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ұдмұрт атауы одо-морт («шалғынды адамдар», «шалғындар халқы») сөзінен шыққан. 1557 жылғы құжат осы этимологияны растайды, ол жерде ұдмұрт халқы орысша «луговые люди» («шалғын адамдары») деп аталады.[2]

"Ұдмұрт" терминінің қолдануынан бұрын ұдмұрттар орысша "вотяктар" деп аталған еді.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1920 жылы 4 қарашада Вотяк автономиялы облысы құрылды. 1932 жылдың қаңтарында ол Ұдмұрт автономиялы облысы болып өзгертілді, ол кейін 1934 жылы 28 желтоқсанда Ұдмұрт АКСР болып қайта құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген өнеркәсіптік зауыттар Украина мен батыс шекаралас аймақтардан Ұдмұртияға көшірілді.

Географиясы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ұдмұрт Республикасы Орал тауларының оңтүстігінде орналасқан және солтүстік-батысында Киров облысымен, шығысында Пермь өлкесімен, оңтүстік-шығысында Башқұртстанмен және оңтүстігінде Татарстанмен шектеседі. Ұдмұртияның жері Шолман және Нұқрат өзендерінің арасында орналасқан.

Елордасы, Ижау қаласы — Ұдмұртияның әкімшілік, өндірістік және мәдени орталығы. Қаланың жақсы дамыған транспорты да бар, құрлық, ауа және теңіз жолдарын санағанда.

Климаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ұдмұртия климаты — континенттік, жылы жаздары және суық қыстары бар.

Халқы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Воткинск қаласы
Игра қаласы

Статистикасы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Росстат деректері бойынша Ұдмұрт Республикасының халқы 1 484 460 адамға тең (2022).[3] Халық тығыздығы — 35,29 адам/км² (2022). Қала халқы — 66,84% (2020).

Ұлттық құрамы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Республикада 60-тан астам ұлт өкілдері тұрады. 2010 жылғы санат бойынша Ұдмұртия халқының: 62,2%-ы орыстар, 28%-ы ұдмұрттар, 6,7%-ы татарлар, 0,6%-ы украиндар, 0,6%-ы марилер, 0,2%-ы башқұрттар. Республиканың солтүстігінде бесерман халқы тұрады.

Ұдмұртия халықтары картасы

Саясаты[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ұдмұртия саяси құрылысы Ресей Федерациясы конституциясы және Ұдмұртия конституциясында бекітілген.

Заң шығарушы билік[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ұдмұрт Республикасының Мемлекеттік Кеңесі ғимараты, Ижау

Ұдмұртияның басты заң шығарушы органы — Ұдмұртия Мемлекеттік Кеңесі. Оның депутаттары 5 жыл сайын сайланады. Қазіргі құрамы 25 маусым күні 2013 жылы сайланды, «Біртұтас Ресей» партиясынан шыққан төрағасы — Владимир Петрович Невоструев.

Атқарушы билік[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Республиканың атқарушы билігін Ұдмұртия басшысы және Ұдмұртия үкіметі басқарады. 2011 жылдан бұрын Ұдмұртия басқаруындағы басты тұлға «Ұдмұртия президенті» деп аталған еді.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]