Ұлы Мстислав Владимирович
| Мстислав Владимирович Мьстиславъ Володимѣровичъ | ||
 Мстиславтың Новгородтағы интронизациясы, Радзивилл жылнамасы, XV ғасыр | ||
| Лауазымы | ||
|---|---|---|
| ||
| 1125 — 1132 | ||
| Ізашары | II Владимир | |
| Ізбасары | II Ярополк | |
| ||
| 1094 — 1095 | ||
| ||
| 1088 — 1117 | ||
| Өмірбаяны | ||
| Діні | Православие | |
| Дүниеге келуі | 1076 Туров | |
| Қайтыс болуы | 15 сәуір 1132 Киев | |
| Династия | Рюриковичтер | |
| Әкесі | Мономах II Владимир | |
| Жұбайы | ||
| Балалары | 12, соның ішінде Ингеборга, Мальмфрида, Добродея, Всеволод, Мария, Изяслав, Ростислав, Владимир, Ефросинья | |
| Мстислав Владимирович Ортаққорда | ||
өңдеу  | ||
Ұлы Мстислав[a] делінетін Мстислав I Владимирович Мономах (ежелгі орыс. Мьстиславъ Володимѣровичъ Мономахъ; шоқынған есімі: Фёдор;[1][2] ақпан 1076, Туров – 15 сәуір 1132, Киев) — 1125 жылдан 1132 жылғы өліміне дейінгі Киев ұлы кінәзі. Мстиславтың өлімінен кейін мемлекет түрлі қарсылас кінәздіктерге бөлініп кетті.
Мстислав Мономах II Владимирдың ұлы еді.[3] Скандинавиялық сагалар оны Харальд (Harald) дейді, атасы II Гарольд Годвинсонмен теңеп.
Өмірбаяны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Мстислав Туровта дүниеге келді. Әкесінің мұрагері ретінде ол 1088 жылдан 1093 жылға дейін және (Ростовта билей тұрғасын) 1095 жылдан 1117 жылға дейін Новгородты биледі. Кейін ол Мономахпен қатар Киевтік Белгородқа басшылық етті де, оның өлімінен кейін Киев тағын иеленіп алды. Мстислав Новгородта бірнеше шіркеу бастаған болатын. Оның Әулие Николай соборы (1113) мен Әулие Антониев монастырьі (1117) бүгінгі күнге дейін сақталған. Кейін ол Киевте де бірнеше маңызды шіркеу қалады, соның ішінде Берестоводағы отбасылық кесенесі мен Подолдағы Құдай Анасы шіркеуі болды.[4]
Мстислав өмір бойы қыпшақтармен (1093; 1107; 1111; 1129), эстониялықтармен (1111; 1113; 1116; 1130), литвалықтармен (1131), Полоцк кінәздігімен (1127; 1129) соғысты. 1096 жылы ол Колокша өзенінің бойында аға туысы Черниговтық Олегке қарсы жеңіп, осылайша өз ұрпағы мен Олег ұрпағы арасында қарсыластық бастады. Мстислав біртұтас мемлекеттің соңғы билеушісі еді. Ол өлгенде, жылнама жазуынша, «Русь жері бөлініп кетті».[5] Ол 55 жасында Киевте қайтыс болды.
Мстислав өлімінен кейін Киев кінәздігі жылдам ыдырап кетті.[6] Мономахтың өлімі тұсында кінәздер әулетінде тек екі негізгі топ — Мономаховичтер мен Ольговичтер ғана болған, бірақ әулет ұлғайған сайын ол бірнеше жергілікті тармақтар мен тармақшаларға бөлініп кетті.[7]
Орыс православие шіркеуі оны канондап (яғни Әулие қылып), Шығыс православие шіркеуіндегі Әулие күнін 15 сәуір қылды.[8][9]
Ескертпелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Biographischer Index Rußlands und der Sowjetunion — Walter de Gruyter. — P. 1417. — ISBN 978-3-11-093336-9.
- ↑ Litvina, A. F.; Uspensky, F. B. Выбор имени у русских князей в X—XVI вв. Династическая история сквозь призму антропонимики — Indrik. — P. 581. — ISBN 5-85759-339-5.
- ↑ Line 2007, p. 597.
- ↑ Dimnik 1994, p. 389.
- ↑ Solovʹev 1976, p. 92.
- ↑ Fennell 2014, p. 5.
- ↑ Auty 1976, p. 72.
- ↑ Святой благоверный великий князь Мстислав Владимирович + Православный Церковный календарь (орыс.). days.pravoslavie.ru.
- ↑ Commemoration of the Vladimir Icon of the Mother of God and the deliverance of Moscow from the Invasion of Tamerlane (ағыл.). www.oca.org.
Қолданылған әдебиет
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Auty Robert; Obolensky, Dimitri Companion to Russian Studies: Volume 1: An Introduction to Russian History — Cambridge University Press, 1976. — ISBN 978-0-521-28038-9.
- Dimnik Martin The dynasty of Chernigov. 1054-1146 — Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1994. — ISBN 0888441169.
- Dvornik, F. (1947). "The Kiev State and Its Relations with Western Europe". Transactions of the Royal Historical Society 29.
- Fennell John The Crisis of Medieval Russia 1200-1304 — Routledge, 2014. — P. 5. — ISBN 978-1-317-87314-3.
- Hamilton George Heard The Art and Architecture of Russia — Yale University Press, 1983. — ISBN 9780140560060.
- Line Philip Kingship and State Formation in Sweden: 1130 - 1290 — Brill, 2007.
- Solovʹev Sergeĭ Mikhaĭlovich History of Russia — Academic International Press, 1976. — ISBN 978-0-87569-238-8.