Ұлы Мұхаммед

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Ұлы Мұхаммед (1405 — 1445) — Алтын Орда ханы (1419 — 37, үзілістермен), Қазақ хандығының негізін қалаушы. Алтын Ордада билік жүргізген Жалел әд-Диннің ұлы, Тоқтамыс ханның немересі. Едіге қаза тапқаннан кейін Алтын Орда тағына отырды. Литвамен одақтасып, 1426 ж. Псковқа, 1427 ж. Рязанға жорық жасады. 1428 ж. түрік сұлтаны Мұрат ҚҚ-мен дипломат. қарым-қатынас орнатты. Бірақ орт. билікті нығайту жолындағы әрекеті жергілікті ақсүйектердің қарсылығына ұшырады. 1437 ж. Ұлы Мұхаммед тақтан тайдырылып, Алтын Ордадағы билік Кіші Мұхаммед ханның қолына өтті.Ұлы Мұхаммед Ока өз. бойындағы Белев қ-на барып орнықты. 1437 ж. шілдеде Мәскеу князі Василий ҚҚ-нің Белев қ-на жасаған жорығына тойтарыс берді. 1438 ж. өз ордасын Еділ бойына көшіріп, сондағы бұлғарларды бағындырды. Еділ Бұлғариясы аумағында Қазан хандығын құрды. Мәскеу князьдігімен соғыс жүргізді. 1439 ж. Мәскеуді қоршауға алып, оның төңірегін талқандады. 1444 ж. князь Василий ҚҚ-нің әскерін Суздаль қ. түбінде талқандап, Нижний Новгород пен Муром қ-ларын жаулап алды. Ұлы Мұхаммед бақталастарының қастандық жасауымен қаза тапты.

Ciлтемелер :[өңдеу | қайнарын өңдеу]

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том