Әбубәкір Кердері кесенесі
| Әбубәкір Кердері кесенесі | |
 | |
| Жалпы мәлімет | |
|---|---|
| Статусы |
Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші |
| Түрі |
киелі нысан |
| Сәулет стилі |
қала құрылысы және сәулет |
| Орналасуы | |
| Мекен жайы |
Болгарка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км |
| Биіктігі | |
| Төбесі |
күмбезді |
| Картада орналасуы | |
|
| |
Координаттар: 49°38′10″ с. е. 56°34′09″ ш. б. / 49.63611° с. е. 56.56917° ш. б. (G) (O) (Я)
Әбубәкір Кердері кесенесі – Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.
Орналасқан жері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Алға ауданы, Болгарка ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 2,5 км жерде орналасқан.
Сипаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақтың көрнекті ақыны, қоғам және дін қайраткері Әбубәкір Боранқұлұлының (Кіші жүз Жетіру тайпасының Кердері руынан шыққандықтан, ел арасында Кердері Әбубәкір атанған) моласы Кердері қорымының солтүстік бөлігінде орналасқан. 2000 жылы оның жерленген жеріне силикат кірпіштен жаңа кесене тұрғызылған.
Ескерткіш алтыбұрышты, бір камералы, аласа темірбетонды іргетасқа ақ кірпіштен қаланған, цилиндірлік барабанға өту металл арқалықтарымен шешілген. Конус тәрізді шатыр үстіне жарты ай белгісі орнатылған. Кесене қабырғаларының бұрыштарында доғалы жалған саңылаулар жасалған. Кесененің металдан жасалған тік, ұшты ұшарбасы бар бұрыштары колонна түрінде шығыңқы етіп қаланған.
Кіреберіс батысқа бағытталған, металл есікпен жабылған. Саңылау үстінде кірпішке "Халық ақыны Әбубәкір Шоқан ұлы. Руы Кердері 1861 ж.-1905 ж." деп жазылған қара мәрмәр тақта бекітілген.
Ескерткіш периметрі бойынша темір қоршаумен қоршалған, кіреберіс қақпа да батысқа бағытталған. Қоршалған аумақтың ішкі бөлігіне сұр тротуарлық тақталар төселген. Кесене кіреберісінің алдында екі жағынан жасыл түске боялған ағаш орындықтар орнатылған.
Кесененің ішкі бөлігінде бетон еденде, барлық аумақты дерлік қабірүсті ескерткіші ретінде қызмет ететін биіктігі 15 см тіктөртбұрышты тақта алып жатыр. Еден де, мола да әктелген. Мойынтіректі металл құрылымдар даттандырмайтын сұр бояумен боялған. Қабырғалары сыланбаған. Кесененің жалпы өлшемдері: 7,0х6,5х10 м.
Зират қолданылуда, оның ескі батыс бөлігі негізінен езілген топырақ үйінділерінен және қоршаулардан тұрады, олардың кейбіреулерінде әктас-құмтастан жасалған құлпытастар сақталған.
Қазіргі уақытта зират кердері руы өкілдерінің мінәжат ету орны болып табылады. Нысанның киелілігі шығармалары қазақ халқының рухани мұрасы болып табылатын көрнекті ақын Кердері Әбубәкір Боранқұлұлының тұлғасымен байланысты болуымен негізделеді.[1]
Әдебиеттер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Бекназаров Р.А. Отчет Актюбинской комплексной этноархеологической экспедиции 2005 года // Архив Актюбинской областной инспекции по охране историко-культурного наследия. Актобе, 2005. 102 с.
- Бермағанбетов С.Ж. Діни-ағартушылық және Әбубәкір (Кердері) Боранқұлұлының әдеби мұрасы. Ақтөбе: "Жұбанов университеті" баспа бөлімі, 2019. 128 б.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Ақтөбе облысының киелі географиясы. Табиғат, археология, сәулет және этнография нысандарының тізілімі. Алматы: Ә.Х. Марғұлан ат. Археология институты, 2021. 520 б.