Әдебиеттану терминологиясы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Толық мақаласы: Әдебиеттану

Әдебиеттану терминологиясыәдебиеттану ғылымында қолданылатын терминдерінің жиынтығы. Әдебиеттану терминологиясы жаратылыстану және техникалық ғылымдар терминологиясынан өзіндік спецификаларымен ерекшеленеді. Бұл ғылымдарда көпмағыналылық, синонимшілдік, бейнеліліктің өзі кемшілік ретінде сезіліп тұрады. Әдебиеттану объектілерінде күрделі жәйттер феномені (көркем образ, поэтикалық сөз) көп реттерде дәлме-дәл кескінделіп, өзгермей алынуға тиіс түсініктердің ауқымына сыймайды. Мұны терминдердің көпмағыналылығы, қарапайымдылығы жалпыға ортақ (қалыптасқан дәстүрлі: стиль, образ, мотив, сюжет, тақырып, әдеби бағыт пен ағым т.б) ұғымдармен ғана түсіндіруге болады. Дегенмен, әдебиеттанудың белгілі бір жүйеге келтірілген, бірыңғай мағынада қолданылатын терминдерінен (өлеңтану, поэтика) тұратын бөлімдері де бар.

Әдебиеттану терминологиясы өзге ғылымдар мен өнерден алынған терминдер де белсенді пайдаланылады, мәселен: 19 ғасырдың соңындағы дарвиндік теория (И. Тэн, Ф. Брюнетьер) терминдері, кейіннен - социология, генетика терминологиясы, біздің заманымыздағы семиотика (құрылымдық лингвистика), информация теориясының терминдері. Әдебиеттану тарихында: автор образы, сөздің ішкі пошым-пішіні (форма), даралау, карнавализациялау тәрізді термин-концепциялардың орнығуы кеңінен өріс алды. Термин қоғамдық келісім немесе заң тарапынан бекіту арқылы емес,осылай болуын қолдаған теория ықпалымен ұзақ өмір сүруі кәміл. Қазіргі әдебиеттанудың негізгі ерекшеліктерінің бірі-оның әр түрлі бағыттар мен мектептерге жіктеліп (дифференция) олардың әрқайсысының өзіндік терминдерді туындатуы болып табылады.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі