Әлеуметтік кредит жүйесі

Әлеуметтік кредит жүйесі (қытайша: 社會信用體系; «әлеуметтік рейтинг жүйесі», «әлеуметтік сенім жүйесі» деген атаулар да бар)^[1] — азаматтарды немесе ұйымдарды әртүрлі критерийлер бойынша бағалау жүйесі. Ол үшін жаппай бақылау құралдары және үлкен деректерді талдау технологиясы қолданылады. Бұл бағдарламаны Қытай үкіметі 2010 жылдан бастап жүзеге асыра бастады.

Шығу тарихы

2014 жылы 14 шілде күні Қытай үкіметі алғаш рет әлеуметтік кредит жүйесін енгізу жоспары мен мақсаттарын жариялады. Жүйені енгізудің басты мақсаты - «үйлесімді социалистік қоғам құру». Қойылған міндеттердің орындалуын үйлестіру үшін ҚКП ОК Саяси Бюросы жанынан арнайы комиссия құрылды.

Мемлекеттік Кеңес шығарған «әлеуметтік несие жүйесін (2014-2020) салуды жоспарлау туралы» жалпы құжатқа сәйкес, әлеуметтік несие жүйесі төрт салаға бағытталады:^[2]

қоғамдық істердегі адалдық;
коммерциялық тұтастық;
қоғамдық тұтастық;
соттың сенімділігі.

Қазіргі уақытта бұл бастаманы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау негізінен жеке азаматтардың рейтингісіне бағытталған (бұл «қоғамдық тұтастыққа» жатады). Алайда, Қытай үкіметінің жоспарлары одан асып түседі және Қытайда жұмыс істейтін барлық кәсіпорындар үшін кредит жоспарларын қамтиды.^[3] ^[4]^[5]^[6]^[7]^[8]

Жоспарға сәйкес, дайындық жобалары жүргізілгеннен кейін, жүйе 2020 жылға қарай Қытайдың барлық жерінде енгізілуі тиіс.

2016 жылдың қыркүйегінде Қытай үкіметі төмен рейтинг иелері ұшырайтын санкциялардың тізімін жариялады:^[9]

мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуге тыйым салу;
әлеуметтік қамсыздандырудан бас тарту;
кеденде жете тексеру;
тамақ және фармацевтика салаларында басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салу;
түнгі пойыздардағы әуе билеттері мен айлақтардан бас тарту;
сәнді қонақ үйлер мен мейрамханалардағы орындардан бас тарту;
қымбат жеке мектептерде балаларды оқытуға тыйым салу.

Жүзеге асыру

2015 жылы сегіз компания Alibaba Group және Tencent сияқты сынақ жүйелерін іске қосуға лицензия алды.

2017 жылы жүйе жекелеген қалаларда, мысалы, Жунченде жұмыс істей бастады.

2018 жылғы 1 мамырдан бастап сенімділік деңгейі төмен азаматтар мен кәсіпорындар үшін шектеулер күшіне енді^[10].

Сын

Бұл идея диктатура режимі мен салдарының ұқсастығына байланысты бірнеше рет сынға ұшырады ^[11]^[12].

Бұқаралық мәдениетте

«Қара айна» телехикая «Nosedive» эпизодында осындай жүйенің теріс салдары көрсетілген.

Тағы қараңыз

Дереккөздер

↑ Как работает система социального доверия в Китае Мұрағатталған 23 мамырдың 2021 жылы.
↑ 国务院关于印发社会信用体系建设规划纲要（2014—2020年) (қыт.). gov.cn. (14 шілде 2014). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Celia Hatton China 'social credit': Beijing sets up huge system (ағыл.). Би-би-си. (26 қазан 2015). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Simon Denyer China’s plan to organize its society relies on ‘big data’ to rate everyone (ағыл.). The Washington Post. (22 қазан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Josh Chin, Gillian Wong China’s New Tool for Social Control: A Credit Rating for Everything (ағыл.). The Wall Street Journal. (28 қараша 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Анастасия Евтушенко Двойка за поведение (орыс.). Lenta.ru. (12 желтоқсан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Rachel Botsman Big data meets Big Brother as China moves to rate its citizens (ағыл.). Wired. (21 қазан 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Маргарита Герасюкова Большой брат следит за тобой, китаец (орыс.). Газета.Ru. (6 желтоқсан 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Александр Гордеев Цифровая диктатура: как в Китае вводят систему социального рейтинга (орыс.). РБК. (11 желтоқсан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ China to bar people with bad 'social credit' from planes, trains (ағыл.). Рейтер. (16 наурыз 2018). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Auf dem Weg in die IT-Diktatur (нем.). Deutschlandfunk Kultur. (5 қыркүйек 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.
↑ Felix Lee Die AAA-Bürger (нем.). Die Zeit. (30 қараша 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[1] Как работает система социального доверия в Китае Мұрағатталған 23 мамырдың 2021 жылы.

[2] 国务院关于印发社会信用体系建设规划纲要（2014—2020年) (қыт.). gov.cn. (14 шілде 2014). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[3] Celia Hatton China 'social credit': Beijing sets up huge system (ағыл.). Би-би-си. (26 қазан 2015). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[4] Simon Denyer China’s plan to organize its society relies on ‘big data’ to rate everyone (ағыл.). The Washington Post. (22 қазан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[5] Josh Chin, Gillian Wong China’s New Tool for Social Control: A Credit Rating for Everything (ағыл.). The Wall Street Journal. (28 қараша 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[6] Анастасия Евтушенко Двойка за поведение (орыс.). Lenta.ru. (12 желтоқсан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[7] Rachel Botsman Big data meets Big Brother as China moves to rate its citizens (ағыл.). Wired. (21 қазан 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[8] Маргарита Герасюкова Большой брат следит за тобой, китаец (орыс.). Газета.Ru. (6 желтоқсан 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[9] Александр Гордеев Цифровая диктатура: как в Китае вводят систему социального рейтинга (орыс.). РБК. (11 желтоқсан 2016). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[10] China to bar people with bad 'social credit' from planes, trains (ағыл.). Рейтер. (16 наурыз 2018). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[11] Auf dem Weg in die IT-Diktatur (нем.). Deutschlandfunk Kultur. (5 қыркүйек 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[12] Felix Lee Die AAA-Bürger (нем.). Die Zeit. (30 қараша 2017). Тексерілді, 25 наурыз 2018.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]