Өзбекстан–Үндістан қатынастары
 | |
 Өзбекстан |
 Үндістан |
Өзбекстан–Үндістан қатынастары (өзб. Oʻzbekiston — Hindiston munosabatlari) — Үндістан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы халықаралық қатынастар. Ташкентте Үндістанның елшілігі бар; Нью-Делиде Өзбекстанның елшілігі бар.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Екі елдің тарихи байланыстары көп, екеуі де Ұлы Жібек жолында. 1526-1857 жылдар аралығында Үндістанды билеген Ұлы Моғолдар патшалығының негізін қалаушы Бабыр қазіргі Өзбекстанның Әндіжан қаласында дүниеге келген. Бабыр Үндістанда алауыздық тудырғанымен, туған жері Өзбекстанда ұлттық қаһарман саналады.
1992 жылы Ташкентте 1988 жылы құрылған Үндістанның Бас консулдығы қайта құрылды. 1994 жылы Делиде 1992 жылы құрылған Өзбекстан Республикасының консулдығы ашылды. Осы кезеңде Өзбекстан Президенті Ислам Кәрімов Үндістанда бес рет (1991, 1994, 2000, 2005, 2011 жылдары) ресми сапармен болды.[1] 1993 жылы Үндістанның Премьер-министрі Нарасимха Рао Өзбекстан Республикасына ресми сапармен келді.[2]
Екі мемлекет арасындағы сауда-экономикалық қатынастар бірқатар экономикалық келісімдер мен құжаттар арқылы үйлестіріледі, олар екіжақты шарттың құрамына кіреді, атап айтқанда: «сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы келісім», «инвестицияларды өзара көтермелеу және қорғау туралы келісім», «қосарланған салық салуды болдырмау туралы келісім». 1993 жылы екі ел арасында сауда-экономикалық және ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық бірлескен комиссия құрылды. 1993—2005 жылдар аралығында осы комиссияның 5 отырысы өтті.
2003 жылғы 24—26 наурызда Ташкентте Үндістанның сауда көрмесі өтті. Оған ірі үнді компаниялары мен кәсіпорындары қатысты.
2005 жылғы сәуір айында Өзбекстан президенті Ислам Каримовтың Үндістанға жасаған ресми сапары барысында үкіметаралық құжаттар мен бірқатар келісімдерге қол қойылды. Атап айтқанда, шағын бизнес пен жеке кәсіпкерлік, білім беру және мәдениет салаларындағы ынтымақтастық жөнінде құжаттар қабылданды. Қорғаныс министрліктері арасында әскери және әскери-техникалық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Өзбекстанның Сыртқы экономикалық байланыстар агенттігі мен Үндістанның Мемлекеттік сауда корпорациясы арасында өзара түсіністік туралы меморандум, сондай-ақ «Узбектуризм» ұлттық компаниясы мен Үндістанның Туризмді дамыту корпорациясы арасында өзара түсіністік туралы хаттама қабылданды. Сонымен қатар, Өзбекстанның Сауда-өнеркәсіп палатасы Үндістан Сауда палаталары федерациясымен және Үндістанның Экспорттық ұйымдар федерациясымен ынтымақтастық жөніндегі келісімдерге қол қойды. Өзбекстанның Сыртқы экономикалық қызметтегі Ұлттық банкі Үндістанның Мемлекеттік банкі және Үндістанның Экспорт-импорт банкімен ынтымақтастық туралы меморандумдар жасасты. Мемлекеттік акционерлік сыртқы сауда компаниясы «Узпромсаноатмашимпекс» пен Үндістандағы «Competent» компаниялар тобы арасында Сауда үйін құру жөніндегі меморандумға қол қойылды. Сонымен бірге, Дүниежүзілік экономика және дипломатия университеті, Джавахарлал Неру университеті және Ташкенттегі Шығыстану институты өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды.
2004 жылы екі ел арасындағы тауар айналымының көлемі 160 миллион АҚШ долларын құрады. Үндістаннан Өзбекстанға қағаз бен картон, дәрі-дәрмектер, ускупа өсімдігі, органикалық және химиялық қосылыстар әкелінеді. Өзбекстаннан Үндістанға түсті металдар мен одан жасалған бұйымдар, кейбір қызмет түрлері, бақша өнімдері, жібек және химиялық талшықтар экспортталады. Қазіргі таңда Өзбекстанда үнді инвестициясы қатысқан шамамен 40 бірлескен кәсіпорын және Үндістанда 4 компанияның өкілдігі жұмыс істейді.
Екі ел арасында ақпараттық технологиялар, тау-кен өнеркәсібі, мәдениет, ғылым, техника және білім беру салаларында ынтымақтастық дамып келеді. Екі елдің ғалымдарының қатысуымен ғылыми симпозиумдар, семинарлар мен конференциялар өткізу дәстүрге айналған. 1991 жылы Үндістанда ұлы өзбек ақыны Әлішер Науаиның 550 жылдығына арналған Өзбекстанның мәдениет және өнер күндері өтті. 1992 жылдың қазан айында Өзбекстанның тәуелсіздік алғанына бір жыл толуына орай Делиде өзбек мәдениеті мен өнерінің фестивалі ұйымдастырылды. Сол жылдың қараша айында белгілі өзбек суретшісі Акмал Нуриддиновтың көрмесі өтті. 1993 жылы Захириддин Мұхаммед Бабуырдың туғанына 510 жыл толуына байланысты Үндістан мен Өзбекстанда бұл дата кең көлемде аталып өтті. Екі ел арасындағы ғылыми-мәдени ынтымақтастықтың дамуына 1994 жылы Өзбекстан Республикасындағы Үндістан Елшілігі жанынан құрылған Үнді мәдени орталығы үлкен үлес қосты.[3]
Хорезмде үшінші бірлескен әскери оқу-жаттығулар өткізілді.[4]
Тағы қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ ХРОНИКА (орыс.). islomkarimov.uz. (13 тамыз 2020). Тексерілді, 4 мамыр 2025.
- ↑ Олег Ъ-Медведев Индийский премьер в Центральной Азии (орыс.). kommersant.ru. (28 мамыр 1993). Тексерілді, 4 мамыр 2025.
- ↑ Меморандум о взаимопонимании между Правительством Республики Узбекистан и Правительством Республики Индия (орыс.). Lex.uz. Басты дереккөзінен мұрағатталған 4 маусым 2020.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 4 маусым 2020.
- ↑ В Хорезме прошли узбекско-индийские военные учения (+фото) (орыс.). Газета.uz. (31 наурыз 2022). Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2022.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 31 наурыз 2022.