Өлім құдайлары

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Өлім құдайлары[өңдеу]

Өлім құдайлары- өліммен байланысты әр түрлі діндердің құдайлары: рухтар, жерасты құдайлары және жер әлемінің құдайлары. Бұл термин өлім уақытын анықтайтын құдайларға емес, өлгендердің жанын жинайтын немесе өлілерді басқаратын құдайларға қатысты. Алайда, осы түрлердің барлығы осы мақалада болады.Көптеген мәдениеттерде өлім құдайы олардың мифологиясы мен дініне енеді. Өлім, туылу сияқты, адам өмірінің негізгі бөліктерінің бірі болып табылады, сондықтан бұл құдайлар көбінесе діннің ең маңызды құдайларының бірі бола алады. Ғибадаттың қайнар көзі ретінде бір ғана күшті құдайы бар аздаған діндерде өлім құдайы - алғашқы құдай күресетін антагонистік құдай.Байланысты өлімге табынушылық термині адам өміріне құндылықтар қоймайтын немесе өлімді өздігінен оң нәрсе ретінде дәріптейтін көрінетін кейбір топтарды адамгершілікке жат жеккөрушілік әрекеттерге айыптау үшін қорлаушы сөз ретінде қолданылады. Өлім құдайларына табыну элементтерін қамтитын культтерге қатысты (негізінен оккульттік мағынада) кейде «танатолатрия» термині де қолданылады.

Шығу тегі[өңдеу]

Адамзат өмірінің әр түрлі құбылыстары мен жақтарын басқаратын құдайлардың күрделі жүйесі бар политеистік діндерде немесе мифологияларда өлімді басқару функциясы жүктелген құдайлар жиі кездеседі. Мұндай «ведомстволық» өлім құдайын пантеизмге қосу қажет емес. Монотеистік дін теологиясында өмірді де, өлімді де бір құдай басқарады. Алайда, іс жүзінде бұл әртүрлі рәсімдер мен дәстүрлерде көрінеді және көптеген факторларға, соның ішінде географияға, саясатқа, дәстүрлерге және басқа діндердің ықпалына байланысты өзгеріп отырады.

Өлім құдайларының тізімі[өңдеу]

Құдайдың аты Мәдениет/ Религия
Иш Таб Ацтек мифологиясы
Миктлантекутли Ацтек мифологиясы
Шолотль Ацтек мифологиясы
Нергал Шумеро-аккад мифологиясы
Эрешкигаль Шумеро-аккад мифологиясы
Бабалу Айе Йоруба, афро-бразильдық религиялық системада, мысалы Умбанда, Сантерия және Кандомбле
Дхармараджа Буддизм
Мара Буддизм
Яма (буддизм), Яма (индуизм), Рюк (буддизм) Буддизм, индуизм, қытай мифологиясы, Япониядағы буддизм
Бхутараджа Индуизм
Кали Индуизм
Ниррити Индуизм
Ями Индуизм
Мот Батыс семит мифологиясы
Морриган Селтик пұтқа табынушылық
Гвин ап Нудд Селтик пұтқа табынушылық
Аби Селтик пұтқа табынушылық
Акен Ежелгі Египет діні
Акер Ежелгі Египет діні
Аментет Ежелгі Египет діні
Амсет Ежелгі Египет діні
Ам-хех Ежелгі Египет діні
Анубис Ежелгі Египет діні
Баби Ежелгі Египет діні
Ба-Пеф Ежелгі Египет діні
Венег Ежелгі Египет діні
Дуамутеф Ежелгі Египет діні
Кебехсенуф Ежелгі Египет діні
Кем-ур Ежелгі Египет діні
Меритсегер Ежелгі Египет діні
Нефтида Ежелгі Египет діні
Осирис Ежелгі Египет діні
Селкет Ежелгі Египет діні
Сокар Ежелгі Египет діні
Текем Ежелгі Египет діні
Упуаут Ежелгі Египет діні
Ха Ежелгі Египет діні
Хапи Ежелгі Египет діні
Хентиаменти Ежелгі Египет діні
Вамматар Ежелгі Египет діні
Туони Ежелгі Египет діні
Аид Древнегреческая религия
Ангела Ежелгі Египет діні
Стикс Ежелгі Египет діні
Танатос Ежелгі Египет діні
Харон Ежелгі Египет діні
Барон Суббота Вуду
Геде Нибо Вуду
Огбунабали Дәстүрлі игбо діні
Идзанами[1] Синтоизм
Эмма[1] Синтоизм
Синигами жапон өнерінің фантастикалық жұмыстары
Хине-нуи-те-по Маори мифологиясы
Хина Полинезиялық мифология
Апух Майя мифологиясы
Санта Муэрте Мексика
Death Grim Reaper [2] Үлгі:Жоқ AI Солтүстік Америка
Маржана (ретінде белгілі Морана, Морена, Мара) Славян діні
Паляндра Славян діні
Вейовис Ежелгі рим діні
Диспатер Ежелгі рим діні
Либитина Ежелгі рим діні
Морс Ежелгі рим діні
Оркус Ежелгі рим діні
Плутон Ежелгі рим діні
Хель Германдық-скандинавиялық мифология
Алайсиаги Германдық пұтқа табынушылық
Өлім періштелері Иудаизм, ислам және христиан.
Азраил (періште) Иудаизм және ислам
Эрлик Түркі мифологиясы
Азырен Марияның дәстүрлі діні
Барастыр Осетиндік дәстүрлі дін
Велю мате Латыш мифологиясы
Иншушинак Эламит мифологиясы
Манат Араб мифологиясы
Пана Эскимо мифологиясы
Спандарамет Армян мифологиясы
Супай Инка мифологиясы
Уна-нана Вайнах пұтқа табынушылық
Эштр Вайнах пұтқа табынушылық
Фебруус Этрускан мифологиясы
Шуйтан Чуваш мифологиясы
Эсрель Чуваш мифологиясы
  1. a b Анименің таралуына байланысты Шинигами бейнесі кең тарады, бірақ синтоизмде де, басқа діндерде де өлім құдайлары ешқашан олай аталмаған.
  2. ағылш. Grim Reaper, сөзбе-сөз 'Grim Reaper'