Азаматтық құқық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Азаматтық құқық — құқықтың мүліктік қарым-қатынастарды және солармен байланысты жеке мүліктік емес қарым-қатынастарды, мыс., азаматтың немесе заңды тұлғаның ар-намысын, абыройын, іскерлік беделін қорғау және т.б. реттейтін саласы. Азаматтық заңдармен реттелетін қарым-қатынастардың қатысушылары азаматтар, заңды Тұлғалар, мемлекет, сондай-ақ әкімшілік-территория бөліністер болып табылады. Азаматтық құқық олардың тең құқылығын, меншіктеріне қол сұғылмауын, жеке ісіне кімнің болса да өктемдікпен араласуына жол берілмеуін, азаматтық құқыларының кедергісіз жүзеге асырылуын, бұзылған құқыларының қалпына келтірілуін, оларды соттың қорғауы қажеттігін тануға негізделеді. Азаматтар мен заңды тұлғалар өз мүдделерін көздей отырып, азаматтық құқыларын ерікті түрде иеленеді және оларды жүзеге асырады. Сонымен қатар, Азаматтық құқық кәсіпкерлік қызмет саласында туындайтын қарым-қатынастарды да реттейді.

Азаматтық құқықтың қайнар көздері[өңдеу]

Азаматтық құқықтың қайнар көздері дегеніміз- азаматтық құқықтық нормалардан тұратын нормативтік-құықтыө зат.

Қазақстан Республикасында Азаматтық кодекс әрекет етеді. Азаматтық заңнама неден тұратыны Азаматтық кодекстің 3-бабында көрсетілген. Азаматтық кодекс екі: жалпы және ерекше бөлімінен тұрады. Азаматтық кодекстің жалпы бөлімі 1994 жылғы 27 желтоқсанда қабылданып, 1 наурыздағы Қаулысымен қолдануға еңгізілген болатын. Республикада азаматтық-құқықтық қатынастарды реттейтін көптеген заңдар, заңға қосымша нормативтік актілер қабылданған және қолданымға еңгізілген.

Азаматтық құқық қағидалары[өңдеу]

Азаматтық құқық қағидаттарға сүйенеді. Азаматтық құқық қағидаттары осы құқық саласы үшін азаматтық-құқықтық нормалар негізіне жататын едәуір маңызды идеялар дегенді білдіреді.

Осыған сәйкес құқық саласы ретінде пәннің мазмұнын айқындайтын қарым-қатынастарды реттеу жүзеге асырылады.

Ұстанымдар азаматтық құқық нормаларының әрекет етуін айқындайды.


Кейбір жағдайларда азаматтық құқық ұстанымдары норма ретінде тікелей әрекет етеді. Мұндай жағдайлар, әдетте, азаматтық құқықтық қатынастарды тікелей немесе басқаша реттейтін норма болмаған жағдайда туындайды. Егер азаматтық құқықтың жекелеген нормалары бір-біріне қайшы келсе, онда ұстанымға жүгінеміз. Жаңа заңдар қабылданғанда да азаматтық құқық ұстанымдарын басшылыққа аламыз. Азаматтық құқық ұстанымдары Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 2- бабында айқындалған.


Азаматтық құқықтың тағы бір қағидаты- меншілікке қол сұғылмау. Меншік иесі заңмен шектелмеген кез келген мақсаттарға қолжеткізу үшін өз мүлкін және қалауы бойынща еркін пайдалануға құқылы(Азаматтық кодекстің 188-бабы) . Келтірілген норма осы қағидаттың маңызды бір қырын сипаттайды. Ешкім өз мүлкін қалай пайдалану жөнінде меншік иесіне өктемдік жүргізуге , яғни меншік иесінің өз құқығының іске асыруына араласуға құқылы емес. Бұл қағидаттың мәні кімді болса да мәжбүрлей отырып, меншігінен айыруға жол берілмейді дегенді білдіреді. Адам өз еркімен ғана меншік иесі болуын тоқтатуы тиіс. Тіпті меншік орнына өтемақы ұсынылатын күннің өзінде адамның меншігін мәжбүрлей отырып алып қоюға болмайды. Заңда мееншік иесі болуды мәжбүолей отырып тоқтатуға болатын негіздер де(жағдайлар) көрсетеді. Субъектінің меншік иесіне болу құқықғын тоқтату туралы мәселе сот тәртібімен қаралады. Сот өз кезегінде тиісті шешімді заң арқылы негіздейді.

Азаматтық құқықтың тағы бір қағидаты шарт жасасу еркіндігі. Азаматтық-құқықтың қатынастар субъектілері өз қалаулары бойынша кез келген келісімшарттарды жасасуға құқылы. Олар, сонымен бірге қандай да бір шартты жасасудан бас тарта алады. Ешкім де адамды шарт жасасуға мәжбүрлей алмайды. Шарт жасасу еруі кез келегн адамның шарт жасасатын әріптесімен өзі таңдауға құқылы болуымен көрініс табады. Субъектілер өз қалаулары бойынша олар жасасатын келісім түрін таңдауға және оны шарттарда айқындауға құқылы.


Сілтемелер[өңдеу]

“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том