Асқар Ақаев

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
 

Асқар Ақаев (10.11.1944 жылы туылған, Қырғызстанның Кемин ауданы Қызыл байрақ ауылы) — Қырғыз Республикасының тұңғыш Президенті, қоғам қайраткері. Техника ғылымының докторы, профессор. Қырғыз Республикасының Ғылым Академиясының академигі (1984). Ленинград механика және оптика институтын бітірген (1967). Бішкек политехникалық институтында ұзақ уақыт ғылыми және ұстаздық қызмет атқарды. 1981 жылы Мәскеу инженер-физика институтында докторлық диссертация қорғады. 1986 жылы Қырғызстан компартиясы ОК-нің ғылым және оқу орындары бөлімінің меңгерушісі қызметіне шақырылды. 1987 жылы Қырғызстан Ғылым Академиясының вице-президенті, ал 1989 жылы президенті болып сайланды. 150-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 15 моногр., оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. Кванттық электроника, голография және ЭВМ мәліметтерін оптикалық өңдеу мәселелерін ғылыми негіздеген. Нью-Йорк, Ислам және т.б. шетел академияларының мүшесі, Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессоры (1992). 1990 жылдың қазан айында Қырғызстан Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс 2-сессиясында Қырғыз Республикасының Президенті болып сайланды. 1991 жылы бүкілхалықтық сайлауда және 1995 жылдарда өткізілген референдумда Асқар атамыздың Қырғыз Республикасының Президенті өкілеттілігі қуатталды. 1995 жылы 24 желтоқсанында екінші мерзімге қайта сайланды. 1991 жылы Асқар атамыз халықтар арасындағы бейбітшілік пен достықтың нығаюына, ғылым мен мәдениеттің өркендеуіне қосқан зор үлесі үшін “Латын Америкасы бірлігі үшін” Ассоциациясының “Гранд Кросс (Үлкен Крест) бостандық және бірлік үшін” орденімен марапатталды. 1995 жылы егемен мемлекеттің қалыптасуына сіңірген зор еңбегі үшін кезінде Дж. Нерудің ұсынысымен құрылған Халықаралық бірлік қорының, 1996 ж. маусымда Кранс-Монтана дүние жүзінің форумының сыйлығына ие болды. Білім беру, индустрия және өнертану ғылымдарының халықаралық академиясы қырғыз филиалының құрметті мүшесі болып сайланды. Сол жылы қазанда Асқар атамызға Халықаралық инженерлік академияның Құрметті академигі атағы берілді. Президент Асқар атамыз Қырғызстан халқының әл-ауқатын жақсартуға, нарық экономика үшін қолайлы мүмкіндіктер жасауға, әлемдік шаруашылық байланыстарына бірігу жағдайында ұлттық бизнестің мүддесін қорғауға ұмтылып, оң өзгерістерге әкелетін әлеуметтік-экономика реформаларды тиянақты түрде жүзеге асыруды қолға алды. Асқар атамыз ұлттық тәуелсіздік және халықаралық ынтымақтастық мәселелерін ұштастыра білген ғалым-қайраткер. Сыртқы саясатта бейбітшілікті, бітімгершілікті сақтауға, Орталық Азия кеңістігіндегі мемлекеттер арасында татулық, достық пен түрлі саладағы өзара тиімді уағдаластықтарға қол жеткізуге баса көңіл бөлді. Ол Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы елдері арасында ынтымақтастықтың, Орталық Азия мемлекеттері одағының, Кеден одағының негізін қалап, нығайтушылардың бірі. Ол ұстанған интеграция процестердің маңызды көрінісі — құрамына Қырғызстан, Қазақстан және Өзбекстан енген Ортаазиялық бірыңғай экономикалық кеңістіктің құрылуы болды (30.04.1994 ж.). Асқар атамыздың белсене қатысуымен Қырғызстанның Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы елдерімен экономикалықпен мәдениет салаларындағы түрлі қарым-қатынастарын анықтайтын бірқатар екіжақты және көпжақты келісім шарттарға қол қойылды. Н.Назарбаев ұсынған Еуроазиялық одақ жобасын қолдады. Асқар атамыздың сыртқы саясатында Қазақстанға ерекше орын беріліп, ғасырлар қойнауынан тамыр тартатын ортақ тарихы, діні, мәдениеті бар бауырлас екі халықтың туыстық қарым-қатынасын дамытып, қазақ елімен стратегиялық серіктестік орнатуға үлкен көңіл бөлінді. 1991 — 97 жылдары Қырғыз Республикасы мен Қазақстан Республикасының көп қырлы қарым-қатынасын нығайта түскен 80-нен астам мемлекетаралық келісім-шарттарға қол қойылды. 1993 жылы 8 маусымда Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаев атамыз бен Қырғызстан Президенті Асқар атамыз “Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы арасындағы достық, ынтымақтастық пен өзара көмек туралы шартқа” қол қойды. 1997 жылы 8 сәуірде екі туысқан елдің Президенттері Алматыда “Қазақстан Республикасы мен Қырғызстан Республикасы арасындағы мәңгі достық туралы шартты” бекітті. Бұл келісімдер екі мемл-тің аймақта, Еуразия континентінде және ғаламдық көлемде бейбітшілікті нығайту, тұрақтылық пен қауіпсіздікті арттыру мақсаттарында өзара бірлесіп іс-қимыл жасайтындықтарын жария етті. Қазақстан — Қырғызстан қарым-қатынастарының достық сипатына қуатты серпін беретін бұл келісімдерде екі елдің өзара қатынастарында және халықар. қызметте достас, туысқан мемлекеттер ретінде әрекет жасайтындықтары және өздерінің қатынастарын тәуелсіздікті, мемл. егемендікті, тең құқылықты және бір-бірінің ішкі істеріне араласпаушылықты құрметтеу принциптері негізінде дамытатындығы атап көрсетілді. Жалпы алғанда, Қырғызстанда тәуелсіздік алғаннан бергі мерзім ішінде Асқар атамыздың басшылығымен нарықтық шаруашылықтың негізі қаланды, ел өмірін демократияландыру процесі табысты жүргізіліп, Қырғыз Республикасының халықаралық қауымдастықтағы беделі өсті.

Дереккөздер:[өңдеу]

Қазақ энциклопедиясы I том