Безгелдек
| Безгелдек | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Male
|
||||||||||||||
| Амандық күйі | ||||||||||||||
| Ғылыми топтастыруы | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Екі-есімді атауы | ||||||||||||||
| Tetrax tetrax (Linnaeus, 1758) |
Безгелдек (лат. Tetrax tetrax)[2] – тырнатәрізділер отрядының дуадақ тұқымдасына жататын кішкентай құс. Қанатының ұзындығы 23-28 см, салмағы 700-900 граммдай. Арқасы сұрғылт қоңыр, бауыры ақ, қара түсті мойнында сақина тәрізді екі ақ жолағы бар. Ұшқанда қанаттарын жылдам қағып, ерекше дыбыс шығарады. Мекиені ұясын жерге салады, 3-9 жұмыртқасын 20-22 күн басады. Балапандары 25-30 күнде ұшуға жарайды. Жыл құсы. Орталық Азияда, Африканың солтүстігінде қыстайды. Түрлі жәндіктермен және өсімдіктермен қоректенеді. Оңтүстік Қазақстанның тау бөктеріндегі далаларда, шалғындарда, өз жағаларында кездеседі. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Осының аз-ақ алдында жойылып кетуге жақындаған, ал, кәзір өзінің санын шамалап көбейтіп келе жатқан түр. Бұрын республикамыздың далалық аймағының барлық жерінде кездесетін, әсіресе, ақ селеулі және бидайықты аудандарын ұнататын. Тыңды жаппай игергеннен кейін, негізінен батыс облыстарда сақталып қалды. Қәзіргі сақталған аудандарында жүздеп кездеседі, жалпы саны мыңдап есептелінеді. Барлық жерде де саны көбейіп келеді, кейбір бұдан 20-30 жыл бұрын жойылып кеткен жерлерде де кездсетін болды. Бұл турдің жиі мекендеген жерінде оны корғайтын қорықшалар ұйымдастыру қажет.[3]
[өңдеу] Пайдаланған әдебиет
- ↑ BirdLife International (2004). Tetrax tetrax. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 11 May 2006. Database entry includes a brief justification of why this species is near threatened
- ↑ Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5
- ↑ Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2
