Желайдар

Желайдар
Classic Anemone coronaria
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Plantae Бөлімі: Magnoliophyta Табы: Magnoliopsida Сабы: Ranunculales Тұқымдасы: Ranunculaceae Тегі: Anemone L.
Үлгілік түрі
Anemone coronaria L.
Species
See text.
Синонимдері
Anemoclema (Franch.) W. T. Wang Anemonastrum Holub Anemonidium (Spach) Holub Anetilla Galushko Arsenjevia Starod. Eriocapitella Nakai Jurtsevia Á. Löve & D. Löve Probable synonyms: Barneoudia Gay Hepatica Mill. Knowltonia Salisb. Miyakea Miyabe & Tatew. Oreithales Schltdl. Pulsatilla Mill.

Желайдар (Anemone) — сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Желайдардың бұрынғы КСРО аумағында 46 түрі өседі, олардың көпшілігі
улы келеді. Негізгілері:

• Емен желайдар (А. nemorosa) гүлі ақ немесе қызғыл түсті болады. Бұрынғы КСРО-ның Еуропалық бөлімінің көлеңкелі ормандарында өседі.
• Орман желайдар (А. silvestris) — өте улы өсімдік. Ақ күлтелі, ірі гүлі болады. Көбінесе селдір тоғайдың және бұталардың арасында өседі, кейде шабындықта да кездеседі.
• Сарғалдақ желайдар (А. ranunculoides) гүлінің көлемі ұсақ, түсі сары болады. Сирек тоғайдың ішінде өседі.

Дүние жүзінде кең тараған, 150-дей түрі белгілі. Қазақстанның барлық жерлерінде өсетін 11 түрі бар. Биіктігі 10 – 50 см-дей, сабағы тік өседі; сыртын түк басқан. Тамырына жақын жерінде жапырағы болмайды. Жапырағы сүйір, сағағы қысқа болады. Ірі гүлдері ақ сары, көгілдір түсті, олар сабақтың ұшында дара немесе шатырша гүлшоғырына топтасады. Ерте көктемде гүлдейді. Жемісі – тұмсығы иілген қысқа ұрық. Желайдардың жапырағының құрамында дәмі ащы анемонол болады. Одан ауруды бәсеңдететін және жүрекке әсер ететін анимонин бөліп алады. Тамырынан алынатын улы шырынды кейде сүйелді кетіру үшін пайдаланады. Желайдарды пайдаланған кезде өте сақ болған жөн, өйткені ол улы өсімдік. Сондай-ақ желайдар өте әдемі өсімдік болғандықтан, сәндік үшін де өсіріледі.