Иоганн Гутенберг

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Vista-abiword.png
Осы «Иоганн Гутенберг» деген мақала барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізіміне кіреді.
Бұны таңдаулы мақала не жақсы мақала деңгейіне дамытуы Қазақша Уикипедия қауымының елеулі мақсаты деп табылады.
Иоганн Гутенберг
Иоганн Гутенберг.jpg
Қызметі:

өнертапқыш, жылжымалы құйма әріп баспа құралын ойлап тапқан

Туған күні:

1394 жыл мен 1399 жыл аралығы

Туған жері:

 Германия, Майнц қаласы

Қайтыс болған күні:

3 ақпан 1468(1468-02-03)

Қайтыс болған жері:

 Германия, Майнц қаласы

Басқалары:

Әлемде алғашқы болып баспахана негізін қалады.

Иоганн Гутенберг (1394-1399ж - 03.02.1468 ж.) - неміс өнертапқышы, жылжымалы құйма әріпті баспа станогынның еуропалық әдісін ойлап тауып, әлемде алғашқы болып баспахана негізін қалады.[1]

Өмірбаяны[өңдеу]

Иоганн Гутенберг шамамен 1394-1399 жылдар аралығында Майнц қаласында, ақсүйек тұқымы Генсфлейш отбасында туған, алайда әкесінің емес анасының ата-тегін алып - Гутенберг болған. Генсфлейш отбасы патрициандықтар (қоғамдық жерлерді билеген ежелгі римдік ру) болғандықтан жергілікті бюргерлермен (қалалық өзін-өзі басқарушы құрылғыда маңызды орын алатын ауқатты ру) болып тұратын ұрыс-керіс салдарынан Майнц қаласынан қоныс аударады.

Іс-әрекеті[өңдеу]

Иоганн Гутенберг 1434-1444 жылдарды Страсбургте өткізеді. Онда ол жартылай асыл тастарды өңдеумен және айна жасаумен айналысады. Осы ісін және коммерциялық негізде өнермен байланысты жасырын бір ісін жүзеге асыру мақсатында үлеспұлға негізделген серіктестік ұйымдастырады. Бірақ өзінің оқушысы болған Андре Дриценнің мұрагерлері оған қарсы іс қозғап серіктестік жұмысы тоқтатылады. Осы іс процесіндегі жазбаларда көрсетілген "қорғасын", "пішінін құю", "престеу", "бедерлеу", "басу" деген бейнелі сөздер, Иоганн Гутенбергтің және оның серіктестерінің кітап басу ісінде эксперимент жасағандарының айғағы болғандай. 15 ғасырдағы деректер кітап бастыру мерзімінде 1440 жылды көрсетсе, страсбургтық мағлұмат бойынша бұл дерек расталмаған.

Баспа құралының сипаты[өңдеу]

Иоганн Гутенбергтің станогы

1448 -1450 жылдары Гутенберг Майнцқа қайта қоныс аударып, осы жерде стандартқа сай және көптеп шығаруға болатын қолмен істелетін әріп құйғыш баспа құралын құрастыруды аяқтайды.
Баспа құрал - қатты штамптың көмегімен әріптің таңбасын басатын алынып-салынатын астыңғы жағы бар іші бос өзекті металл. Ол өзекке арнайы қорытпа құйылады. Әріп құймасы айнадан көрінетіндей кері кескінмен басылып шығады.
Ағаштан құрастырылған станоктың өзі - бір-біріне бетпе-бет келетін екі жалпақ тақтайдан тұрды; бірінде құйма әріптер тұрса, екіншісі оған қағазды басты. Басар алдында құйма әріптері қолмен боялды.
Құйма әріп - еуропалық техникасының тарихындағы алғашқы стандартқа сай тетік.

Гутенберг баспаханасының алғашқы басылымдары[өңдеу]

Библияның бір беті

1440 жылы Гутенберг алғаш рет "Донаты" (грамматика бойынша көмекші құрал) деп аталатын жиынтық кітап мен күнтізбелерді басып шығарды. Жұмысын алға жылжытып, ісін дамыту үшін Гутенбергке қаражат керек болып Иоганн Фуст дегеннен ақша алады. 1450 жылы Фуст ақшасын қайтарып алу үшін Гутенбергті сотқа береді, сот процесінде жеңіп шыққан Фустқа өтемақы ретінде баспахана қалады. 1450 жылдың ортасында сол баспаханада Фуст Гутенбергтің оқушыларының бірі Петер Шеффермен бірге белгілі 42 жолдық Библия (бір бетке 42 жол сиятын) мен Псалтырьді басып шығарады. Бұл кітаптардың артықшылығы тек осы басылымдар үшін жасалынған ерекше шрифтермен ғана емес, сонымен қатар бас әріптері мен кітап шеттерін әшекейлеген екі түсті безендендірілуінде.

Иоганн Гутенбергтің жетістігі[өңдеу]

16 ғасырдағы баспахананың жалпы көрінісі
  • Гутенберг бірінші болып баспа таңбасын алу үшін прессті (қысып тығыздайтын құрал) қолданды.
  • Баспалық қортпа, гарттың (типография шрифты құюға арналған қорғасын, қалайы және сурьманың қосындысы) және баспалық бояулар құрамын жетілдірді.
  • Гутенберг әдісі - жылжымалы және алмастырылатын құйма әріп таңбаларының біркелкі пішінін алуға мүмкіндік берді.
  • Әлемде алғашқы болып баспахана негізін қалады.

[2]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Всемирная история в лицах. Москва -2000. ISBN 5-224-01411-5, ISBN 5-224-01421-2
  2. Большая советская энциклопедия. 7-том. Москва -1972.