Корей жазуы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Siot base.svg Бұл бетте корей тіліндегі мәтіні қолданылған. Шығысазиялық жазуларды қолдаушының көмегінсіз сіз корей әріптерінің орнына сұрақ белгісін (?) немесе басқа да таңбаларды көруіңіз мүмкін.
Хангыль (чосонгыль, корёгыль)
Түрі:

буындық

Тілдері:

корейше

Шекара:

Корея түбегі

Шығарушы:

Ұлы Седжонның басқауымен, ғалымдар тобы

Кезең:

1446 жылдан бастап

Жазу бағыты:

солдан оңға

Белгілер:

51

Шығу тегі:

брахми

гупта
сиддхаматрика
тибетское
Моңғол тіктөртбұрышты жазу
Юникод диапазоны:

U+AC00…U+D7A3 (буындар), U+1100…U+11FF (әріптер)

Жазу үлгісі
Корей әліпбиінің алғашқы әрібі (киёк)

Корей жазуы
Hangeul.png
Хангыль 한글
Маккьюн —
Райшауэр
Han'gŭl
Жаңа романизация Han(-)geul

Корей жазуыкорейлер қолданатын әріпті буын жазуы. Корей жазуы Қытай иероглифтерінен шыққан. Қытай иероглифтерін корей сөздерін таңбалауға қолдану 68 ғасырларда басталды. Корей жазуының жүйеге түскен бастапқы нұсқасы 1443 жылы жасалып, 1446 жылы ресми түрде қабылданды.

Қазіргі Корей жазуында 24 графема бар, оның 10-і дауысты, 14-і дауыссыз дыбыстарды таңбалауға арналған. Әрбір графема дыбыс жазуындағыдай тұтас сөзді емес, дербес буындарды жазуға қолданылады. Әр буынның өз лигатурасы бар. Бұл жазуды кейде «лигатуралы буын жазуы» деп те атайды. Мұнда бір сөзді жазу үшін оның құрамындағы буындарды таңбалайтын лигатуралардың басын біріктіру керек.

Бұрын Корей жазуы жоғарыдан төмен, оңнан солға қарай жазылса, қазір горизонталь бағытта солдан оңға қарай Еуропа дәстүрімен жазылады.[1]

Дауыстылар (Һольсори; Моүм 홀소리;모음(母音))[өңдеу]

Korean vowels.jpg
Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Аa A (아) /a/ 아 !
Яя, Йа йа Я, Йа (야) /ja/ 아!, 아야!
ɔ ɔ Ó (어) /ʌ/, /ɘ/, /ɔ/ 어, 아어 (雅語)
Йɔ йɔ Йо́ (여) /jʌ/, /jɘ/, /jɔ/ 여아 (女兒), 여야 (與野)
Оо О (오) /o/, /w/
Ё ё, Йо йо Ё, Йо (요) /jo/
Уу У (우) /u/, /w/ 아우, 여우, 우어, 우우
Ю ю, Йу йу Ю ю, Йу йу (유) /ju/ 우유 (牛乳)
Үү Ү (으) /ɯ/
Ии И (이) /i, /ɪ/, /ɪj/ 아이, 어이, 오이

Дифтонгтар[өңдеу]

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Ә ә Ә (애) /ɛ/, /æ/
Йә йә Йә (얘) /jɛ/, /jæ/
Е е Е (에) /e/
Йe йe Йe (예) /je/
Уa уa Уa (와) /wa/
Уә уә Уә (왜) /wɛ/, /wæ/
Үэ үэ Үэ (외) /ø/
Уɔ уɔ Уо́ (워) /wʌ/, /wɔ/
Уе уе Уе (웨) /wе/
Уи уи Уи (위) /ɥi/
Үи үи И (의) /ɰi/

Мұрын жолды дауыстылар[өңдеу]

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Эң эң Эң (앙) /ɛ̃/, /æŋ/
Йэң йэң Йэң (양) /jɛ̃/, /jæŋ/
Аң аң Аң (엉) /ɑ̃/
Яң яң Йаң йаң Яң, Йаң (영) /jɑ̃/
Оң оң Оң (옹) /ɔ̃/
Ёң ёң Йоң йоң Ёң Йоң (용) /jɔ̃/
Уң уң Уң (웅) /uŋ/
Юң юң Йуң йуң Юң Йуң (융) /juŋ/
Үң үң Үң (응) /ɰ̃/
Иң иң Иң (잉) /iŋ/


Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
(앵) //, //
(얭) //, //
Ең ең Ең (엥) /eŋ/
Йeң йeң Йeң (옝) /jeŋ/
Уэң уэң Уэң (왕) /wɛ̃/, /wæŋ/
(왱) //, //
(욍) //
Уаң уаң Уаң (웡) /wɑ̃/
Уeң уeң Уeң (웽) /wеŋ/
Уиң уиң Уиң (윙) /ɥiŋ/
(읭) //

Дауыссыз дыбыстар (Даьсори; Джaүм / Дзaүм 닿소리;자음 (子音))[өңдеу]

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
Гг Гийо́к (기역);
Гійүк (기윽)
/g/ 가다, 거기, 고기
Нн Ниын (니은) /n/ 누구, 누나
Дд Дигыт (디귿);
Дійүт (디읃)
/d/ 다그다, 다니다
Рр, Лл Рійүл (리을) /r/, /l/
Мм Мийүм (미음) /m/
Бб Бійүп (비읍) /b/
Шш, Сс Шийот (시옷);
Шийүт (시읏)
/ʃ/, /s/
Ңң Ийүң (이응) /ʔ/, /ŋ/
Дж дж; Дз дз Джийүт;
Дзійүт (지읒)
/dʒ/, /d͡z/
Чһ чһ; Ц ц Чһийыт;
Ційүт (치읓)
/tʃ/, /t͡s/
Кһ кһ Кһиык (키읔) /kʰ/
Тһ тһ Тһиыт (티읕) /tʰ/
Пһ пһ Пһиып (피읖) /pʰ/
Һһ Һийыт (히읗) /h/

Қосарланған дауыссыз дыбыстар[өңдеу]

Әріп Қазақша кирил
транскрипциясы
Атауы IPA
транскрипциясы
Үлгі
К к Сэңгийо́к (쌍기역);
Гійүк (기윽)
/k/ 까다, 끄다
Т т Сэңдигыт (쌍디귿);
Дійүт (디읃)
/t/ 뜨다, 따라서
П п Сэңбійүп (쌍비읍) /p/ 뽀뽀, 삐삐, 뼈
Сс Сэңшийот (쌍시옷);
Шийүт (시읏)
/s/ 싸다, 쌔다, 쏘가리, 쑤다, 쓰다, 씨
Тш тш Сэңджийүт (쌍지읒);
Дзійүт (지읒)
/tɕ/, /ʈʂ/ 짜다, 쩌쩌, 쪼다, 쭈그러지다, 찌개

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]