Сепкілгүл

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Сепкігүл
Қазбалық ауқымы:
Сепкілгүл
Сепкілгүл
Ғылыми топтастыруы
Әлемі: Өсімдік
Дүниесі: Лалагүлдер
Haeckel, 1866[1]

Сепкілгүл (ағылш. Frіtіllarіa) — лалагүл тұқымдасына жататын көп жылдық жуашықты өсімдік.

Дүние жүзінде солтүстік қоңыржай аймақтарда өсетін 100-ге жуық түрі, ал Қазақстанда далалық аймақтарда, шалғынды жерлерде, альпі және субальпі белдеулеріндегі тау баурайларында өсетін 5 түрі (шоғыр Сепкілгүл, шатыраш Сепкілгүл, ақшыл Сепкілгүл, кіші Сепкілгүл, орыс Сепкілгүлі) бар.

Олардың биіктігі 15 — 50 см, жуашығы ұсақ, домалақ болады. Бұтақсыз сабағына жапырақтары кезектесіп немесе қарама-қарсы орналасады. Ірі гүлі дара не сабағының ұшында бірнешеу болады, түсі ақ, сары, қызғылт, қоңыр.

Гүлінің сыртын шырынды алты жапырақтан құралған гүл серіктері қоршап жатады. Сәуірден маусымға дейін гүлдеп, жеміс салады. Сепкілгүл – еліміздің табиғатында “Ақшылсепкілгүл”, “Шоғыр сепкілгүл” деп аталатын2-3 түрі бар. Гүлінің аты латын тілінен аударғанда шахмат тақтасы деген мағына береді. Себебі гүлдің гүлкүлтесі ретті орналасқан екі түстен құралады. Ол лалагүлтұқымдасына жатады. Бойының биіктігі30-120см. Сәуір – мамыр айларының аралығында 20-25 күндей гүлдейді. Гүлдеріақ, сары, қызыл, күрең, сия көк түсті.Ашық күн астын және жеңіл топырақты ұнатады. Жиі орын ауыстырғаннан пиязшықтары зардап шегуі мүмкін.Тұқымынсебу арқылы көбейтеді. Бірақ бірінші жылыгүлденген сепкілгүлді тұқымнан көбейтуге болмайды.

Жемісі — алты қырлы, кейде қанатты қауашақ. Сепкілгүлдің гүлдері әдемі, сондықтан әсемдік үшін өсіріледі. Сепкілгүлдің бір түрі — ақшыл сепкілгүл Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген.[2]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Пайдаланған әдебиттер[өңдеу]

  1. Haeckel G Generale Morphologie der Organismen — Berlin: Verlag von Georg Reimer, 1866. — P. vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII.
  2. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8