Септуагинта

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Септуагинта: Ватикан кодексінің («Codex Vaticanus») мәтінінің бір бағанасы.

Септуагинта — көне еврей тіліндегі Киелі кітаптың койне грек тіліне аудармасының атауы. Ол кейде қысқартылып «LXX» деп аталады. Бұл аударма бөлім-бөлім болып б.з.д. 3-1-ші ғасырларда Алексндрия қаласында жасалған.[1] Септуагинтаға Еврей Киелі кітабына кірмейтін кейбір басқа да жазбалар кіреді.

Септуагинта — Еврей Киелі кітабының еврей тілінен Ескендір Зұлқарнайынның (б.з.д. 356-323 жж.) заманынан бері Жерорта теңізінің шығыс бөлігінің ортақ тіліне айналған грек тіліне жасалған бірнеше аудармаларының ең ежелгісі. «Септуагинта» сөзінің мағынасы «жетпіс»[2] деген сөзді білдіреді, олай аталу себебі, аңыз бойынша, осы еврейшеден грекшеге аударманы ІІ-ші Птолемей Филадельфостың кезінде (б.з.д. 285–246 жж.) жетпіс еврей ғалымы жасаған.[3][4]

Көптеген протестант Киелі кітаптарында яһуди Киелі кітабының үлгісімен Септуагинтадағы қосымша кітаптар шығарылып тасталған. Рим католик Киелі кітаптарында солардың кейбіреулері сақталып қалған, ал Шығыс ортодокс шіркеуі Септуагинтадағы жазбадардың бәрін қабылдайды.

Септугинта көне замандарда өте жоғары бағаланған, Филон мен Йосефус Септугинта аударылғанда, оның аудармашыларын Құдайдың өзі жетелеп отырған деген пікір ұстанған.[4] Көне латын аудармасымен бірге Септуагинта Киелі кітаптың көне славян тілі, сүрияни тілі (бірақ Пешиттаның емес), көне армян тілі, көне гүржі тілі және копт тіліндегі аудармалардың негізі болып табылады.[5] Септугинтаның (LXX) мәсіхшілер үшін де маңызы зор, себебі Жаңа келісімде және елшілік әкелердің шығармаларында содан көптеген үзінділер келтіріледі. Яһудилер 2-ші ғасырдан бері Септугинтаны қолдануды мүлдем тоқтатқан болса да, қазіргі кезде ғалымдар тарапынан оған деген қызығушылық біршама жандануда. Өлі теңіз кітаптарының кейбіреулері масореттік мәтіннен басқа мәтінге негізделгенін көрсетеді. Көп жағдайда осы жаңадан табылған еврейше мәтіндер Септуагинтаға көбірек ұқсас болып отырады. LXX-тың сақталып отырған ең көне қолжазбалары (Ватикан және Синай кодекстері) 4-ға жатады.[4]

Кітаптарының кестесі[өңдеу]

LXX LXX транслитерациясы
немесе аудармасы
Ағылшын тіліндегі атаулары
Law
Γένεσις Génesis Genesis
Ἔξοδος Éxodos Exodus
Λευϊτικόν Leuitikón Leviticus
Ἀριθμοί Arithmoí Numbers
Δευτερονόμιον Deuteronómion Deuteronomy
History
Ἰησοῦς Nαυῆ Iêsous Nauê Joshua
Κριταί Kritaí Judges
Ῥούθ Roúth Ruth
Βασιλειῶν Αʹ[6] I Reigns I Samuel
Βασιλειῶν Βʹ II Reigns II Samuel
Βασιλειῶν Γʹ III Reigns I Kings
Βασιλειῶν Δʹ IV Reigns II Kings
Παραλειπομένων Αʹ Things Omitted I[7] I Chronicles
Παραλειπομένων Βʹ Things Omitted II II Chronicles
Ἔσδρας Αʹ I Esdras 1 Esdras;
Ἔσδρας Βʹ II Esdras Ezra-Nehemiah
Ἐσθήρ Esther Esther with additions
Ἰουδίθ Ioudith Judith
Τωβίτ[8] Tobit Tobit or Tobias
Μακκαβαίων Αʹ I Maccabees 1 Maccabees
Μακκαβαίων Βʹ II Maccabees 2 Maccabees
Μακκαβαίων Γʹ III Maccabees 3 Maccabees
Wisdom
Ψαλμοί Psalms Psalms
Ψαλμός ΡΝΑʹ Psalm 151 Psalm 151
Προσευχὴ Μανάσση Prayer of Manasseh Prayer of Manasseh
Ἰώβ Iōb Job
Παροιμίαι Proverbs Proverbs
Ἐκκλησιαστής Ecclesiastes Ecclesiastes
Ἆσμα Ἀσμάτων Song of Songs Song of Solomon
Σοφία Σαλoμῶντος Wisdom of Solomon Wisdom
Σοφία Ἰησοῦ Σειράχ Wisdom of Jesus the son of Seirach Sirach or Ecclesiasticus
Prophets
Δώδεκα The Twelve Minor Prophets
Ὡσηέ Αʹ I. Osëe Hosea
Ἀμώς Βʹ II. Ämōs Amos
Μιχαίας Γʹ III. Michaias Micah
Ἰωήλ Δʹ IV. Ioel Joel
Ὀβδίου Εʹ[9] V. Obdias Obadiah
Ἰωνᾶς Ϛ' VI. Ionas Jonah
Ναούμ Ζʹ VII. Naoum Nahum
Ἀμβακούμ Ηʹ VIII. Ambakum Habakkuk
Σοφονίας Θʹ IX. Sophonias Zephaniah
Ἀγγαῖος Ιʹ X. Ängaios Haggai
Ζαχαρίας ΙΑʹ XI. Zacharias Zachariah
Ἄγγελος ΙΒʹ XII. Messenger Malachi
Ἠσαΐας Hesaias Isaiah
Ἱερεμίας Hieremias Jeremiah
Βαρούχ Baruch Baruch
Θρῆνοι Lamentations Lamentations
Επιστολή Ιερεμίου Epistle of Jeremiah Letter of Jeremiah;
Ἰεζεκιήλ Iezekiêl Ezekiel
Δανιήλ Daniêl Daniel with additions
Appendix
Μακκαβαίων Δ' Παράρτημα IV Maccabees 4 Maccabees

Сілтемелер[өңдеу]

  1. Karen Jobes and Moises Silva, Invitation to the Septuagint ISBN 1-84227-061-3, (Paternoster Press, 2001). - The current standard for Introductory works on the Septuagint.
  2. «The Canon Debate, McDonald & Sanders editors» деген кітаптың 72-ші бетінде тағы мынадай дерек келтіріледі: «Алайда Гиппондық Аугустинның заманында ғана (354-430 жж.) яһуди киелі жазбаларының грек тіліне аудармасы латын тілінің «Септугинта» деген сөзімен атала бастады. Өзінің Құдайдың қаласы 18.42 деген шығармасында Аугустин Аристеастың хатын келтіреді де, мынадай бір түсініктеме қосады: «Солардың аудармасын енді Септугинта деп атау әдетке еніп бара жатыр». Алайда оның неге себеппен солай аталғаны туралы түсіндірмейді.»
  3. Letter of Aristeas
  4. a b c Jennifer M. Dines, The Septuagint, Michael A. Knibb, Ed., London: T&T Clark, 2004
  5. Ernst Würthwein, The Text of the Old Testament, trans. Errol F. Rhodes, Grand Rapids, Mich.: Eerdmans, 1995.
  6. Βασιλειῶν (Basileiōn) is the genitive plural of Βασιλεῖα (Basileia).
  7. That is, supplementary material for Reigns
  8. also called Τωβείτ or Τωβίθ in some sources.
  9. Obdiou is genitive from "The vision of Obdias," which opens the book.

Тағы қараңыз[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Жалпы[өңдеу]

Үлгі:Wikisourcelang