Физикалық география

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Физикалық география — жер сферасы, географиялық орта және жер типтері — географиялық ландшафтар туралы ғылым саласы. Кең мағынада айтқанда, ол басқа да жаратылыстану ғылымдарының негізгі салалары сияқты жеке ғылымдар мен физикалық географияның дәл өзінен, немесе жер тану ғылымынан тұратын ғылымдар жүйесі болып табылады.

Физикалық география екі бөлімге — жалпы және региондық-аудандық (көбінесе ландшафттану деп аталатын) физикалық географияға бөлінеді. Жалпы физикалық география жердің географиялық қабығының құрылысын, құрамын, динамикасын, дамуын, территориялық бөлшектенуі мен олардың сыртқы және ішкі байланыстарын зерттейді; ал региондық физикалық география табиғи бөлек территориядағы жоғарғы аталған заңдылықтардың жергілікті ерекшеліктерін зерттейді.

Қай ғылым болмасын өзінің ғасырлар бойы дамуына байланысты ерекше маңызы бар жеке ғылымдар болып табылатын көптеген салаларға бөлініп отырады. Мысалы, физикалық география мынадай жеке ғылымдар салаларына бөлінеді:

Соңғы кездерде физикалық географиядан жеке ғылым саласы есебінде палеогеография бөлініп шықты. Осындай физико-географиялық жеке ғылымдар салаларының негізгі міндеті жер қабығының түрін бір тұтас заттың бөлігі есебінде зерттеу болып табылады. Физикалық география, геология, геохимия, геофизика, биология, биохимия және тағы басқа жаратылыс тану ғылымдардың салаларымен тығыз байланысты. Гео- жер, «графо»-жазамын н\се сипатттаймын дегенді білдіреді.Жер бетін сипаттап жазу,табиғатын, халқын, шаруашылығын оқытады.

  География ғылымының негізін қалаған грек ғалымы Эратосфен ІІІғ.

География ғылымы 2-ге бөлінеді: 1. физикалық 2. экономикалық. Физикалық география- жер бетін,оның табиғатын зерттейді. Экономикалық география-халқын және шаруашылығын зерттейді. Эратосфеннің жерді сипаттауға арналған еңбегі «География» деп аталады. Глобус- жердің кішірейтілген моделі, немесе нақты үлгісі. Глобусты 15ғ неміс ғалымы М Бехайм жасап шығарды. Жер беті нақты көрсетіледі-Глобуста Мектеп глобусының масштабы -50 000 000 План-жер бетін үстінен кішірейтіп түсірген сызбасы немесе нұсқасы. Жер бетін жазықтықта кескіндеу план деп аталады. Кескіндеудің 2 түрі бар: 1. Полюста немесе полярлық кескіндеу-бір нүктеде тұрып кескіндеу. 2. Маршруттық кескіндеу-жүріп өткен жолды кескіндеу. Планшет-бетіне қаттама қағаз орнатылған тақтайша. План латынның «жалпақ», «тегіс» дегенді білдіреді. Карта –жер бетін үстіңгі жағынан кішірейтіп түсірген бейнесі. Топонимика- жер-су аттарын зерттейді. Карта мазмұнына қарай 2-ге бөлінеді. 1. Жалпы георафиялық – оған топографиялық карта жатады. 2. тақырыптық карта-саяси, физикалық, табиғат зоналары, топырақ т.б жатады. Геоморфология-жер бедерін зерттейді. Комплексті карта-өзара ұқсас бірнеше табиғи объектіні қамтиды. Саяси картадағы түстер мемлекеттің аумағын және шекарасын білдіреді. Физикалық картада жер бедері көрсетіледі биіктік және тереңдік шкаласы. Топырақ картасында топырақтың түрлері көрсетіледі. Синоптикалық карта –ауа райын болжайтын карта. Климат картасында климаттың элементтері көрсетіледі,элементтеріне температура, қысым, ылғалдылық, жел жатады. Аэрофотосурет-жер бетін үстінен түсірген суреті.

    Карта масштабына қарай 3-ке бөлінеді.

1. Ірі масштаб-1:100- 1:200 000 2. Орта масштаб- 1:200 000- 1:1000 000 3. Ұсақ масштаб- 1:1000 000 жоғары Карта қамтитын масштабына қарай 3-ке бөлінеді: 1. Дүниежүзілік 2. Жарты шарлар Азимут-жердегі белгілі бір зат пен солтүстік бағыттың арасындағы бұрыш. Арабша хаз-сумуд жол дегенді білдіреді. Солтүстік бағытты Темірқазыққа қарап анықтайды.

Дереккөздер[өңдеу]

  • Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.