Халхалар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Халхалар, халхастар, халха моңғолдар — халық, Моңғолияның орталық, оңтүстік және шығыс аймақтарында шоғырланған. Ресей Федерациясында (3,5 мың) да тұрады. Жалпы саны 1,6 млн. шамасында (2005). Антропол. жағынан үлкен моңғол пішіндес нәсілдің құрлықтық түріне жатады. Шығыс моңғол тобындағы халха тілінде сөйлейді. 13 ғ-дан 20 ғ-дың ортасына дейін ұйғыр графикасы негізіндегі көне моңғол жазуын пайдаланды, 1945 жылдан кириллицаға негізделген. Діні — буддизм (ламаизм). Этнонимін зерттеушілер моңғолдың “халх”, яғни “қалқан” сөзінен шыққан деп есептейді. Моңғолдық хроникалар (17 — 18 ғ-лардағы) 12 халха руларын атап көрсетеді. 16 ғ-да Гэрэсэндзэ билігін мойындаған олардың 7 руы Халхалар-дың ата-бабасы болып табылады. Халхалар құрамына моңғол (бөржігін, хотогойт, дариганга, хорчин, чахар, узумчин, т.б.) және моңғолдық емес (таңғұт, сартұлы, т.б.) тайпалар кірген. Моңғолдарға рухани және заттай мәдениеті өте ұқсас әрі жақын (қ. Моңғолдар). Халық арасында қолөнер дамыған. Халхалар ұсталары, зергерлері және басқа да шеберлері ұлттық нақышпен бедерленген тұрмысқа, шаруашылыққа қажетті сан алуан бұйымдар жасайды. Бай фольклоры сақталған.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том