Әйнек

Бұл сөз кейде «көз» - сөзімен тіркесе келіп, «көзілдірік» мағынасының синонимі «көз әйнектің» тууына да себепші. «Әйнектің» жеке тұрғандағы мағынасы «шынымен» синонимдес екендігі әркімге мәлім.

Скифос. Түрлі-түсті әйнек. Шығыс Қара теңіз. I ғ. алғашқы жартысы Эрмитаж

Шипалық көл әйнек тауы (ағылш. Medicine Lake Volcano). Калифорния. Джулия Доннелли-Нолэйн фотосы (USGS)

Молдавит. Минерал, метеориттің түсуінен тау жынысынан түзілген. Беседнице. Чехия

Дәл қазіргі әңгіме етпегіміз «Көз әйнек» тіркесі жөнінде: «Профессор тағы да кіршіксіз ақ орамалымен көз әйнегін сүртті» (Т. Ахтанов, Махаббат мұңы). «Көз» туралы мәселе қозғамай, әңгімеміз «әйнек» туралы болмақ.

Парсы тілінде «әйнек» сөзінің қара басының өзі-ақ біздегі «көзілдірік» мағынасын бере алады. Енді бізге осы тілдегі «әйнек» сөзінің төркінін қарастыру қажет. Тағы да сол тілде: әйн, әин — көз мағынасында қолданылатынын байқаймыз. Бұл дерекке бой ұрсақ, сөз түбірі «көз» мағынасын беретін — «эйн» екен де, ал — эк қосымшасы жалғанып (эйн + эк => эйнәк => әйнек) қазақ тіліндегі «көзілдірік» ұғымын беріп түр. Кейбір зерттеушілер «әйн» араб сөзі де, ал -әк парсы тілі қосымшасы деп санайды. Жалпы алғанда, қазір біз қолданылып жүрген «көз әйнек» тіркесін толық қазақшаласақ — «көз көзілдірік» тіркесін тудырған болар еді.^[1]

Пайдаланған әдебиет

1. Бес жүз бес сөз.—Алматы: Рауан, 1994. ISBN 5-625-02459-6