Иманов, Аманкелді Үдірбайұлы

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Бұл мақаланы Уикипедия сапа қалыптарына лайықты болу үшін аршу қажет. Осы мақаланы асылдандыру үшін мүмкіндігіңіз болса көмек беріңіз.

Бұл мақаланы не бөлімді Уикипедия сапа қалыптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. Осы мақаланы асылдандыру үшін лайықты ішкі сілтемелерді еңгізіп көмек беріңіз.

Аманкелді Үдірбайұлы Иманов

1873 жылы 3 сәуірде Қостанай облысы Қайдауыл болысының №3 ауыланда дүниеге келген. Әкесі Үдірбай Бегімбет рулық тайпасына жатады. Анасының есімі-Қалампыр. Әкесі Үдірбай 1879 ж қайтыс болған.

1881 ж. Қалампыр балаларын молдаға, медресеге оқуға береді (4 жыл оқиды). 1886 ж. құрғақшылық болып, 1887 ж 15 жасар Аманкелді байларға жалшылықта болады. 1895 ж тұтқындалып, Токарев, Денисовтың көмегімен түрмеден босатылады. А Иманов 1905-1907 жж. революцияға қатынасады.

1916 ж. 16 маусымда бұратана халықтардан майданның қара жұмысына адам алу туралы патша жарлығы шықты. Көтерілістің басты себептері осы болса , 2-ші себебі әлуметтік теңсіздік болатын. Осылайша қорлық өмір адамдарды әбден ашындырған.

1916 ж. тамыз-қыркүйек айларының аралығында А.Иманов басқарған партизан отрядтары жазалаушы отрядтарға қарсы бірнеше сәтті ұрыстар жүргізді. 1916 ж 21 қазанда 4 мыңға жуық көтерілісшілер Татыр көлінің маңында казак жүздігімен және Торғай уезінің бастығының полиция отрядымен ұрыс жүргізді. Бұл көтерілісшілер мен жазалаушылар арасында ең Ірі шайқастың бірі болатын.

Көтерілісшілердің арасында қалыптасқан үздіксіз байланыс болатын. Көтерілісшілерді қару-жарақпен қамтамасыз ету үшін бірнеше ауылдарда , ұстаханалар құрылды. Ұстаханаларда қару-жарақтар , оқ-дәрілер дайындалып, қылыш, найза, айбалталар соғылды.

1916 ж. 25 қазанда А Иманов басқарған 15 мыңға жуық көтерілісшілер Торғай қаласын қоршауға алды. Казан әскери округтерінің әскери қолбасшысы соғыс мини стріне ; Торғай және Ырғыз уезіндегі жағдай күрт төмендеді. Торғаймен байланыс үзілді. Торғай тегіс қоршалды. Ырғыз қоршалу қаупінде деп. телеграмма жолдады.

Қарашаның алғашқы жартысында Торғай уезіндегі көтеріліс бүкіл халықтық сипат алды. 6 қараша күні көтерілісшілер шабуылды бастап, қаланың жартысын басып алды. Бірақ та зеңбірекпен атқылаған соң , шегінуге мәжбүр болды. Қарашаның аяғына қарай көтерілістің негізгі табы Торғайдан шегініп, Батпаққарада шоғырлануға мәжбүр болды. Патша әскери бас штабының бұйрығы бойынша , Казан әскери аймақтық майдан шегінен алынған. Бірнеше әскери бөлімдерден генерал Лаврентьевтің экспедициялық корпусын жасақтап, көтеріліс ауданына жіберілді. Ұлт -азаттық көтеріліске қатысқан үшін 3 мың адам жауапқа тартылып, оның 201 өлім жазасына , 162 каторгаға айдалды, Соған қарамастан айбалтамен , құсмылтық пен және басқа қарулармен қаруланған көтерілісшілер жазалаушылардың негізгі күшін қыспаққа алып, Торғайды айналасына 100 шақырым радиуспен қоршап алды.

Қостанайдан Батпаққара бағытына шыққан алғашқы жазалаушы отрядтардың жолын А Иманов басқарған Науырзым болысының 2 мың көтерілісшісі болды.

22-23 ақпанда Доғал-Үрпек жазығында көтерілісші-ң жазалаушыларға қарсы соңғы рет ұрыс салды. 27 ақпанда жазалаушы отряд Торғай қаласына қарай шегініп, Доғал-Үрпек Батпаққара мекенін көтерілісшілер қолына тастап шықты.

1917 ж 8 наурызынан бастап Уақытша Үкіметтің А Имановпен оның сарбаздары жөніндегі істі тоқтату қаулысына қарамастан жергілікті үкімет өкілдері Аманкелдіні тұтқындауды талап етті.

1917 ж шілдесінде алашордашылардың ұйымдастыруымен уақытша үкіметтің рұқсатымен болған билер соты А Имановты 10 жылға Сібірге айдауға кесті.