Ароид тұқымдасы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Ароид тұқымдасы
лат. Xanthosoma sagittifolium
лат. Xanthosoma sagittifolium
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Жабық тұқымдылар
Табы: Дара жарнақтылар
Тұқымдасы: Ароид тұқымдасы

Juss.

Ароид тұқымдасы (лат. Araceae) 3000-нан астам биологиялық түрлері, 113 тегі бар дара жарнақты өсімдіктердің ірі тұқымдасы[1]. Халықаралық APG жүйесінде дара жарнақты өсімдіктердің лат. Alismatales сабына жатады.

Таралуы[өңдеу]

Бүкіл жер шарына кең таралған өсімдік. 3000-нан астам түрі белгілі. Көбі тропикалық және субтропикалық өңірде өседі. Басқа аймақтарда 3000 түрінен 10% ғана өседі.

Қазақстанда Ертіс және Зайсан жағаларында, Алтайда, Жоңғар Алатауында, Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі.

Ботаникалық сипаттамасы[өңдеу]

Көп жылдық шөптесін, шырмалғыш бұта, шала бұта, сирек те болса ағаш түрінде өседі.

Жапырақтары кезек орналасқан, пішіні әр түлі, бірақ барлық дара жарнақты өсімдіктердікіндей - сопақша келген, ұзын, паралельді жүйкеленген, сапсыз.

Гүлдері ұсақ, дара жынысты. Аталығы 2-4 не 6, аналығында 1 не 3 ұялы түйіні болады.

Өсімдіктің гүлдері алуан гүлшоғырлар құрайды. Көбіне гүлшоғыр дара гүл сияқты көрінеді, гүлдің қасындағы жабылғыш сияқты жапырақ, гүлсерік сияқты болып көрінеді. Осы жапырақтың түрлі-түсті пішінінен өсімдіктің гүлі орхидеяға ұқсайды.

Жидек тәрізді не құрғақ жемісі болады. Тұқымы ұсақ.

Тұқымдастың тектері[өңдеу]

Жалпы тұқымдаста 113 тегі бар, оларды зерделеп анықтағанға үлесі зор австриялық ботаник Генрих Вильгельм Шотт. Ғалымның сипаттаған тектерінің қасына «Schott» деген белгі ксылады.

латынша
аты
қазақша
таы
тегі Триба
Aglaodorum Schott Aroideae Aglaonemateae
Aglaonema Schott Аглаонема Aroideae Aglaonemateae
Alloschemone Schott Monsteroideae Monstereae
Alocasia (Schott) G.Don Алоказия Aroideae Colocasieae
Ambrosina Bassi Амброзиния Aroideae Ambrosineae
Amorphophallus Blume ex Decne. Аморфофаллус Aroideae Thomsonieae
Amydrium Schott Амидриум Monsteroideae Monstereae
Anadendrum Schott Monsteroideae Anadendreae
Anaphyllopsis A.Hay Lasioideae
Anaphyllum Schott Lasioideae
Anchomanes Schott Анхоманес Aroideae Nephthytideae
Anthurium Schott Антуриум Pothoideae Anthurieae
Anubias Schott Анубиас Aroideae Anubiadeae
Aridarum Ridl. Aroideae Schismatoglottideae
Ariopsis Nimmo Aroideae Colocasieae
Arisaema Mart. Аризема Aroideae Arisaemateae
Arisarum Mill. Аризарум Aroideae Arisareae
Arophyton Jum. Aroideae Arophyteae
Arum L. Аронник Aroideae Areae
Asterostigma Fisch. & C.A.Mey. Астеростигма Aroideae Spathicarpeae
Bakoa P.C.Boyce & S.Y.Wong
Biarum Schott Aroideae Areae
Bognera Mayo & Nicolson Aroideae Dieffenbachieae
Bucephalandra Schott Aroideae Schismatoglottideae
Caladium Vent. Каладиум Aroideae Caladieae
Calla L. Калла Calloideae
Callopsis Engl. Aroideae Callopsideae
Carlephyton Jum. Aroideae Arophyteae
Cercestis Schott Церцестис Aroideae Culcasieae
Chlorospatha Engl. Aroideae Caladieae
Colletogyne Buchet Aroideae Arophyteae
Colocasia Schott Колоказия Aroideae Colocasieae
Croatiella E.G.Gonç.
Cryptocoryne Fisch. ex Wydler Криптокорина Aroideae Cryptocoryneae
Culcasia P.Beauv. Кульказия Aroideae Culcasieae
Cyrtosperma Griff. Циртосперма Lasioideae
Dieffenbachia Schott Диффенбахия Aroideae Dieffenbachieae
Dracontioides Engl. Lasioideae
Dracontium L. Lasioideae
Dracunculus Mill. Дракункулюс, или Дракункулус Aroideae Areae
Eminium (Blume) Schott Эминиум Aroideae Areae
Epipremnum Schott Эпипремнум Monsteroideae Monstereae
Filarum Nicolson Aroideae Zomicarpeae
Furtadoa M.Hotta Aroideae Homalomeneae
Gearum N.E.Br. Aroideae Spathicarpeae
Gonatopus Hook.f. ex Engl. Гонатопус Aroideae Zamioculcadeae
Gorgonidium Schott Aroideae Spathicarpeae
Gymnostachys R.Br. Гимностахис Gymnostachydoideae
Hapaline Schott Aroideae Caladieae
Helicodiceros Schott Aroideae Areae
Heteropsis Kunth Monsteroideae Heteropsideae
Holochlamys Engl. Голохламис Monsteroideae Spathiphylleae
Homalomena Schott Aroideae Homalomeneae
Jasarum G.S.Bunting Aroideae Caladieae
Lagenandra Dalzell Лагенандра Aroideae Cryptocoryneae
Landoltia Les & D.J.Crawford Lemnoideae
Lasia Lour. Лазия Lasioideae
Lasimorpha Schott Lasioideae
Lemna L. Ряска Lemnoideae
Lysichiton Schott Лизихитон Orontioideae
Mangonia Schott Aroideae Spathicarpeae
Monstera Adans. Монстера Monsteroideae Monstereae
Montrichardia Crueg. Монтричардия Aroideae Montrichardieae
Nephthytis Schott Aroideae Nephthytideae
Orontium L. Оронтиум Orontioideae
Pedicellarum M.Hotta Pothoideae Potheae
Peltandra Raf. Aroideae Peltandreae
Philodendron Schott Филодендрон Aroideae Philodendreae
Phymatarum M.Hotta Aroideae Schismatoglottideae
Pinellia Ten. Aroideae Arisaemateae
Piptospatha N.E.Br. Пиптоспата Aroideae Schismatoglottideae
Pistia L. Пистия Aroideae Pistieae
Podolasia N.E.Br. Подолазия Lasioideae
Pothoidium Schott Pothoideae Potheae
Pothos L. Потос Pothoideae Potheae
Protarum Engl. Протарум Aroideae Colocasieae
Pseudodracontium N.E.Br. Aroideae Thomsonieae
Pseudohydrosme Engl. Aroideae Nephthytideae
Pycnospatha Thorel ex Gagnep. Lasioideae
Remusatia Schott Ремузатия Aroideae Colocasieae
Rhaphidophora Hassk. Рафидофора Monsteroideae Monstereae
Rhodospatha Poepp. Родоспата Monsteroideae Monstereae
Scaphispatha Brongn. ex Schott Aroideae Caladieae
Schismatoglottis Zoll. & Moritzi Схизматоглоттис Aroideae Schismatoglottideae
Scindapsus Schott Сциндапсус Monsteroideae Monstereae
Spathantheum Schott Aroideae Spathicarpeae
Spathicarpa Hook. Спатикарпа Aroideae Spathicarpeae
Spathiphyllum Schott Спатифиллум Monsteroideae Spathiphylleae
Spirodela Schleid. Спиродела,
или Многокоренник
Lemnoideae
Stenospermation Schott Стеносперматион Monsteroideae Monstereae
Steudnera K.Koch Aroideae Colocasieae
Stylochaeton Lepr. Стилохитон Aroideae Stylochaetoneae
Symplocarpus Salisb. ex W.P.C.Barton Симплокарпус Orontioideae
Synandrospadix Engl. Aroideae Spathicarpeae
Syngonium Schott Сингониум Aroideae Caladieae
Taccarum Brongn. ex Schott Aroideae Spathicarpeae
Theriophonum Blume Aroideae Areae
Typhonium Schott Aroideae Areae
Typhonodorum Schott Тифонодорум Aroideae Peltandreae
Ulearum Engl. Aroideae Zomicarpeae
Urospatha Schott Уроспата Lasioideae
Wolffia Horkel ex Schleid. Вольфия Lemnoideae
Wolffiella (Hegelm.) Hegelm. Вольфиелла Lemnoideae
Xanthosoma Schott Ксантосома Aroideae Caladieae
Zamioculcas Schott Замиокулькас Aroideae Zamioculcadeae
Zantedeschia Spreng. Зантедеския Aroideae Zantedeschieae
Zomicarpa Schott Aroideae Zomicarpeae
Zomicarpella N.E.Br. Aroideae Zomicarpeae

Химиялық құрамы[өңдеу]

Ароид тұқымдасының өсімдіктерінде сантонин т.б. улы заттар және тамыр сабағында крахмал болады.

Ароид тұқымдасының көптеген түрлері әсемдік үшінқаолдан өсіріледі. Кейбір түрлері медицинада, парфюмерияда пайдаланылады.

Галерея[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Araceae on The Plant List
Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Araceae
  • Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том