Британ аралдары

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
British Isles
ағылш. British Isles
ирландша Éire agus an Bhreatain Mhór[1]
or Oileáin Iarthair Eorpa[2]
Үлгі:Lang-gv[3]
Үлгі:Lang-gd[4]
Үлгі:Lang-cy
фр. Îles Britanniques[5]
[6]
A map of the British Isles and their location in Europe.
Satellite image of the British Isles, excluding Orkney (southern part obscured by cloud, northern part out of frame) and Shetland (out of frame).
Geography
Орналасуы Western Europe
Координаттары 54° с. е. 4° б. б. / 54° с. е. 4° б. б. (G) (O)
Аралдар саны 6,000+
Негізгі аралдары Great Britain and Ireland
Аумағы 315 134 км2 (121 673,9 sq mi)Үлгі:Convinfobox/2
Highest elevation 1 344 м (4 409 фт)
Highest point Ben Nevis
Sovereign states and Crown Dependencies
Ең ірі қаласы Dublin
Largest city London
Largest city Douglas
Largest city Saint Helier
Largest city Saint Peter Port
Demographics
халық саны ~67 million
Ethnic groups British, Channel Islanders, Cornish,[7] English, English Gypsies, Irish, Irish Travellers, Kale, Manx, Scottish, Ulster-Scots, Welsh
Британ аралдары

Британ аралдарыЕуропаның солтүстік-батысында орналасқан топарал. Құрамына Ұлыбритания мен Ирландия аралдары және көптеген ұсақ аралдар (Мэн, Англси, Уайт, Ішкі және Сыртқы Гебридтер, Оркней, Шетланд) енеді. Ауданы 325 мың км²-ден астам, оның 230 мың км²-ін Ұлыбритания, 34 мың км²-ін Ирландия алып жатыр. Британ аралдары жағалауындағы сулардың тереңдігі 200 м-ден аспайды. Британ аралдары қатпарлы палеозойлық құрылымдардан түзілген. Жер қыртысының қалыптасуына кайнозойлық тектоник. қозғалыстар, мұз басу, карст процестері әсер еткен. Жер бедерінде аласа таулар (Грампиан, Пенин, Кембрий, Керри, т.б. ), таулы қыраттар (Оңтүстік Шотланд) және жазықтар кезектесіп келеді. Олардың шығу тегі әр түрлі (теңіздік, мореналық, жанартаулық). Ең биік жері — Грампиан тауындағы Бен-Невис жотасы (1343 м). Климаты жыл бойы басым болатын ылғалды батыс желдеріне тәуелді. Жылдық жауын-шашын мөлш. 700 — 1500 мм. Қаңтардың орташа температурасы 3 — 7ӘС. Шілденің орташа температурасы 11 — 17ӘС. Тұман жиі байқалады. Ірі өзендері: Северн (310 км), Темза (334 км), Шаннон (368 км); өзендердің суы мол, кеме жүзеді. Ең ірі көлі — Ирландиядағы Лох-Ней көлі (400 км²). Солтүстігіндегі күлгін топырақтарда қарағай, қайың, оңтүстігінде емен, шамшат өседі. Қазіргі кезде ормандар Британ аралдарының 4 — 5-ін ғана алып жатыр. Жануарлардан түлкі, кірпі, жабайы қояндар, тиін мекендейді. Жыртқыш құстар (сапсан, қаршыға және т.б.), құр, жабайы кептерлер, су құстары (шағала, тырна, үйрек) тараған. Британ аралдарының табиғаты адам әрекетінен қатты өзгерген. Аралда Ұлыбритания және Ирландия мемлекеттері орналасқан.

Дереккөздер[өңдеу]

“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том


Дереккөздер[өңдеу]

  1. British Isles. focal.ie Terminology Database. Foras na Gaeilge / Dublin City University. — «the British Isles s pl (Tíreolaíocht · Geography; Polaitíocht · Politics; Stair · History; Logainmneacha » Ceantar/Réigiún · Placenames » Area/Region) Éire bain agus an Bhreatain bain2 Mhór»  Тексерілді, 23 қыркүйек 2010.
  2. Dinneen, Patrick (1927), Foclóir Gaeilge Béarla, Irish-English Dictionary (2nd (1979 reprint) ed.), Dublin: The Educational Company of Ireland, p. 812 
  3. , http://www.tynwald.org.im/papers/press/2008/pr33.pdf 
  4. , http://www.gla.ac.uk/departments/celtic/duilleagangidhlig/ 
  5. RÈGLEMENT (1953) (AMENDEMENT) SUR L’IMPORTATION ET L’EXPORTATION D’ANIMAUX. States of Jersey. Тексерілді, 2 ақпан 2012.
  6. These are the official languages of the eight jurisdictions within the British Isles. Other languages are spoken, including several other native languages and dialects that have regional or special status.

  7. Thernstrom, Stephan (1980), Harvard Encyclopedia of American Ethnic Groups, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, p. 243, ISBN 0674375122