Косово шайқасы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Косово шайқасы
Османлылардың Еуропада жүргізген соғыстары оқиғалары
Күн-айы 1389 жылғы маусымның 15-і, (Юлиан күнтізбесі)
Болған жері Косово даласы Сербия
Нәтижесі Османдардың жеңісі[1][2][3][4][5][6][7][8]
Соғысушы жақтары
Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg Османлы империясы
30px Сербия,
25px Босния,
Қолбасшылары
I-ші Мұрад †,
I-ші Баязид,
Якуб †
Лазарь Һребелянович †,
Вук Бранкович,
Ватко Вукович
Пәрменді күштері
~ 27,000-40,000[9][10][11]
~ 12,000-30,000[9][10][11][12]
Құрбандары мен қаза тапқандары
Елеулі; сұлтан ІІ-ші Мұрад өзінің шатырына тұтқын ретінде әкелінген серб ақсүйегі Милош Обиличтің қолынан қаза тапты. Елеулі; шайқастың кезінде серб ақсүйектерінің көбі қаза тапты.

Косово шайқасы (сербше: Kosovski boj, немесе Boj na Kosovu; түрікше: Kosova Meydan Muharebesi) — ортағасырлық Сербия мен Османлы империясының арасында 1389 жылдың маусымның 15-сінде (жаңа стиль бойынша: маусымның 28-інде) арасында болған дала шайқасы. Косово шайқасы серб халқының тарихы, мәдениеті және ұлттық сана-сезімінде ерекше маңылды орын алады.

Шайқас туралы сенімді тарихи дерек көздері аз. Алайда шамамен сол кездері орын алған басқа шайқастармен (мысалы, Ангора немесе Никополис шайқастарымен) салыстыра отырып оның негізгі жақтарын қалпына келтіруге болады.[13]


Дайындықтар[өңдеу]

Әскердің жылжуы[өңдеу]

Сербияның билеушісі князь Лазарь

Сербтер Османлыларды Билеца шайқасында және Плоцник шайқасында жеңген соң, Османлының сұлтаны І-ші Мурад өз әскерін 1389 жылдың көктемінде Филиппопольде (қазіргі Пловдив) жинап, үш күндік марштан кейін Ихтиманға жетіп келді. Ол жерден әскер Велбьуждь (Кюстендил) және Кратово деген жерлерге жетті. София қаласы және Нишава аңғары арқылы өтетін жол қысқарақ және князь Лазарьдың жеріне тікелей алып баратын жол болса да, сұлтанның таңдап алған жолы оны Балқан түбегіндегі маңызды жол тораптарының бірі Косовоға алып келді. Косоводан Мурад пен оның әскерлері Лазарьдың немесе Вук Бранковичтің жерлеріне шабуыл жасай алатын немесе әрі қарай Италияға қарай жылжи алатын. Косовода біраз уақыт тұрақтап, Мурад әскерін Куманово, Прешево және Гниляне арқылы Приштинаға маусымның 14-інде келіп жетті.[13]

Лазарьдың шайқасқа қалай дайындалғаны туралы деректер аздау, бірақ ол өз әскерлерін Ниш қаласының маңында, Южна Мораваның оң жақ жағалауында жинады деп болжамдауға болады. Мурад қалың қолымен Вельбуждқа қарай аяқ басқанын білген соң ол да Прокуплье арқылы Косовоға жылжыған болуы мүмкін. Сол Косовода Лазарьдың және Мурадтың әскерлері бетпе-бет келеді. Лазарь бұл орынды таңдап алғаны ақылды қадам болды, себебі ол Мурадтың қай жақтан келетінін жақсы бақылай алатын.[13]

Әскердің құрамы[өңдеу]

Армия қанша үлкендігі беймәлім, әсіресе соңғы кездері көп қайнар көздер оны асыра сілтеп, тіпті жүз мыңдаған дейді.[14]

Мурад армиясы 27,000-40,000 адамды өлтіруі мүмкін.[9][10][11][13] Егер оны 40,000 деп есептесек, оның 2,000-5,000 жаныссарлар болуы мүмкін,[15] Мурадтың 2,500 атты әскері, 6,000 сипахилар, 20,000 azaps and akincis and 8,000 of his vassals.[13] Lazar's army might have been 12,000-30,000.[9][10][11][12] If we take the estimate of 25,000, some 15,000 were under Lazar's command, with 5,000 under Serbian nobleman from Kosovo Vuk Brankovic, and as many under Serbian vojvoda from Bosnia Vlatko Vukovic.[12] Of these, several thousand were cavalry, but perhaps only a few hundred were clad in full plate armour.[14]

Both armies included some foreign troops: for example, the Serbian force included a small number of troops from the Croatian ban Ivan Paližna, probably as part of the Bosnian contingent, while the Turkish army was helped by the Serbian noble Konstantin Dejanovic. This has led some analysts to describe the armies as coalitions.[14]

'...if all of us would now turn to salt, we couldn't even salt the Turk's lunch...[16]


Шайқастың барысы[өңдеу]

Косово даласында екі жақ қосындарының орналасуы (болжам)

Қосындардың орналасуы[өңдеу]

The armies met at Kosovo Field. The Ottoman army was headed by Murad, with his son Bayezid on his right, and his son Yakub on his left. Around 1,000 archers were in the front line in the wings, backed up by azap and akinci; in the front centre were janissary, behind whom was Murad, surrounded by his cavalry guard; finally, the supply train at the rear was guarded by a small number of troops.[14]

The Serbian army had prince Lazar at its center, Vuk on the right and Vlatko on the left. At the front of the Serbian army was placed the heavy cavalry and archer cavalry on the flanks, with the infantry to the rear. While parallel, the dispositions of the armies were not symmetric, as the Serbian center overlapped the Ottoman center.[14]

'When torrent a of arrows landed on Serbian armsmen,
who until then stood motionless like mountains of iron,
they rode forward, rolling and thundering like the sea[17]


Басталуы[өңдеу]

The battle commenced with Ottoman archers firing at Serbian cavalry, who then made for the attack. After positioning in a "V" shaped formation,Үлгі:Fact the Serbian cavalry managed to break through the Ottoman left wing, but were not as successful against the center and the right wing.[14]

Түріктердің қарсы шабуылы[өңдеу]

Сурет:Petar Radicevic - Kosovska bitka.jpg
Косово шайқасы Петар Радичевичтің суреті (1987)

The Serbs had the initial advantage after their first charge, which significantly damaged the Turkish wing commanded by Yakub Celebi.[1] When the knights' charge was finished, light Ottoman cavalry and light infantry counter-attacked and the Serbian heavy armour became a disadvantage. In the center, Serbian fighters managed to push back Ottoman forces with only Bayezid's wing holding off the forces commanded by Vlatko Vukovic. The Ottomans, in a counter-attack, pushed the Serbian forces back and then prevailed later in the day. Bayezid I, who would become the Ottoman sultan after the battle, gained his nickname "the thunderbolt" here, after leading the decisive counter-attack.

Мұрадтың қаза табуы[өңдеу]

Түріктердің тарихи қолжазбаларына сүйене отырып, I Мұрад Сұлтанды Милош Обилич өлтірді деп тұжырымдауға болады. Ол өліп жатқандай кейіп танытып, Мұрадты қанжармен өлтірген. Ал серб дереккөздерінің хабарлауынша, Обилич түріктердің шатырына белгісіз бір сылтаумен барған. Сұлтанның алдында тізерлеп тұрып, оған қанжармен ұмтылып, ішінен қанжармен соққы жасап оны өлтірген. Сұлтанның нөкерлері Обиличтың парша-паршасын шығарған. Мұрад шайқаста қаза болған жалғыз Осман сұлтаны еді. Мұрадтың ұлы Баязид сұлтанның қазасынан бірден хабардар болып, ағасы Якубке әкесі тапсырма беру үшін шақырды деген желеумен шабарман жібереді. Якуб келісімен тұншықтырылып өлтіріледі. Сөйтіп, Баязид таққа үміткер жалғыз адам болып шыға келді. Флорентийлық кароль I Твртконың жазған хатында: «1389 жылы 20 қазанда Мұрад ұрыс барысында қаза болды. Өлтірушінің аты белгісіз, алайда ол 12 серб дворяндарының бірі еді. Ол серб рыцарьларының шабуылы кезінде Осман әскерлерін бұзып өткен болатын. Жолы болды. Он екі лорд семсерлерін жалаңдатып, жаудың тылына, тіпті Мұраттың шатырына ерлікпен жеткен. Онымен қоса олардың бірі Мұратты тамағынан қылышпен орып өлтірді» делінеді. Сұлтанның сағанасы әлі күнге дейін бар. Бірақ, оның жағдайы онша емес. Қаншама жүзжылдық өтсе де, түріктер мен сербтер қанша айқасса да ол бұзылмаған қалпында тұр. [18]

Нәтижесі[өңдеу]

Косово шайқасы османдардың түпкілікті жеңісіне жол ашты. Сол уақытта екі жақтан айтарлықтай шығын болса да, Сербия ауыр шығынға ұшырап, вассалдығы үдей түсті. Серб ақсүйектері Осман империясын сарбаз және салықпен қамтамасыз ететін болды. Онымен қоса, Түркияның қысымының әсерінен кейбір серб ақсүйектері қыздарын түріктерге ұзата бастады, ал кінәз Лазарь қызын Баязидке берді. Осы некелердің нәтижесінде Стефан Лазаревич Баязидтың сенімді одақтасына айналды, ол Баязидке болашақтағы шайқастарында да үлкен көмек көрсетті. Косово шайқасы серб патриотизмы мен тәуелсіздікке деген ұмтылысының нышаны ретінде қарастырылады. Косово шайқасы сербтердің ұлттық көзқарасымен алғанда әлі күнге дейін маңызын жойған жоқ. [19][20][21][22][23][24][25][26]

Сілтемелер[өңдеу]

  1. Battle of Kosovo, Encyclopedia Britannica
  2. Kosovo Field, Columbia Encyclopedia
  3. Kosovo, Battle of, Encarta Encyclopedia
  4. Historical Dictionary Of Kosova By Robert Elsie, pg.95
  5. The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged By Peter N. Stearns, William Leonard Langer, pg. 125
  6. Global Terrorism By James M Lutz, Brenda J Lutz, pg. 103
  7. Parliaments and Politics During the Cromwellian Protectorate By David L. Smith, Patrick Little, pg. 124
  8. Genocide: a critical bibliographic review By Israel W. Charny, Alan L. Berger, pg. 56
  9. a b c d Sedlar Jean W. East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500 — University of Washington Press. — P. 244.
  10. a b c d Cox John K. The History of Serbia — Greenwood Press. — P. 30.
  11. a b c d Cowley Robert The Reader's Companion to Military History — Houghton Mifflin Books. — P. 249.
  12. a b c Kosovska bitka // Vojna Enciklopedija — Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 1972. — P. 659-660.
  13. a b c d e Kosovska bitka // Vojna Enciklopedija — Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 1972. — P. 659.
  14. a b c d e f Kosovska bitka // Vojna Enciklopedija — Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 1972. — P. 660.
  15. Hans-Henning Kortüm, Transcultural Wars from the Middle Ages to the 21st Century, Akademie Verlag, 231. "But having been established under Murad I (1362-1389), essentially as a bodyguard, the Janissaries cannot have been present in large numbers at Nicopolis (there were no more than 2,000 at Kosovo in 1389)."
  16. Kosancic Ivan, Serbian epic poetry
  17. Mehmet Nesri
  18. Wayne S. Vuchinich & Thomas A. Emmert, Kosovo: Legacy of a Medieval Battle, University of Minnesota. 1991.
  19. Battle of Kosovo, Encyclopedia Britannica
  20. Kosovo Field, Columbia Encyclopedia
  21. Kosovo, Battle of, Encarta Encyclopedia
  22. Historical Dictionary Of Kosova By Robert Elsie, pg.95
  23. The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged By Peter N. Stearns, William Leonard Langer, pg. 125
  24. Global Terrorism By James M Lutz, Brenda J Lutz, pg. 103
  25. Parliaments and Politics During the Cromwellian Protectorate By David L. Smith, Patrick Little, pg. 124
  26. Genocide: a critical bibliographic review By Israel W. Charny, Alan L. Berger, pg. 56