Косово шайқасы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мында өту: шарлау, іздеу
Translation arrow icon
 Бұл мақаланы қазақ тіліне аудару қажет.
Осы мақала туралы талқылау үшін қазақшаға аударылмаған беттер тізіміне барып шығыңыз. Егер мақаланың қазақшаға қайта жазуы екі аптада істелмесе, ол жоюға тізімделінеді және/немесе ағымдағы тіліндегі Уикипедияға жылжыталады.

Егер бұл бет аударылу қажет деп белгілесеңіз, Қазақшаға аударылмаған беттер
тізіміндегі осы мақала туралы бөлімнің астына мына жолды үстеңіз:
{{subst:Мақала тілі | pg = Косово шайқасы | Language = белгісіз тілі | Comments = }} ~~~~.
Косово шайқасы
Османлылардың Еуропада жүргізген соғыстары оқиғалары
Күн-айы 1389 жылғы маусымның 15-і, (Юлиан күнтізбесі)
Болған жері Косово даласы Сербия
Нәтижесі Османдардың жеңісі[1][2][3][4][5][6][7][8]
Соғысушы жақтары
Flag of the Ottoman Sultanate (1299-1453).svg Османлы империясы
 30px Сербия,
25px Босния,
Қолбасшылары
I-ші Мұрад †,
I-ші Баязид,
Якуб †		 Лазарь Һребелянович †,
Вук Бранкович,
Ватко Вукович
Пәрменді күштері
~ 27,000-40,000[9][10][11]
 ~ 12,000-30,000[9][10][11][12]
Құрбандары мен қаза тапқандары
Елеулі; сұлтан ІІ-ші Мұрад өзінің шатырына тұтқын ретінде әкелінген серб ақсүйегі Милош Обиличтің қолынан қаза тапты. Елеулі; шайқастың кезінде серб ақсүйектерінің көбі қаза тапты.

Косово шайқасы сербше: Kosovski boj, немесе Boj na Kosovu; түрікше: Kosova Meydan Muharebesi — ортағасырлық Сербия мен Османлы империясының арасында 1389 жылдың маусымның 15-сінде (жаңа стиль бойынша: маусымның 28-інде) арасында болған дала шайқасы. Косово шайқасы серб халқының тарихы, мәдениеті және ұлттық сана-сезімінде ерекше маңылды орын алады.

Шайқас туралы сенімді тарихи дерек көздері аз. Алайда шамамен сол кездері орын алған басқа шайқастармен (мысалы, Ангора немесе Никополис шайқастарымен) салыстыра отырып оның негізгі жақтарын қалпына келтіруге болады.[13]


Мазмұны

Дайындықтар [өңдеу]

Әскердің жылжуы [өңдеу]

Сербияның билеушісі князь Лазарь

Сербтер Османлыларды Билеца шайқасында және Плоцник шайқасында жеңген соң, Османлының сұлтаны І-ші Мурад өз әскерін 1389 жылдың көктемінде Филиппопольде (қазіргі Пловдив) жинап, үш күндік марштан кейін Ихтиманға жетіп келді. Ол жерден әскер Велбьуждь (Кюстендил) және Кратово деген жерлерге жетті. София қаласы және Нишава аңғары арқылы өтетін жол қысқарақ және князь Лазарьдың жеріне тікелей алып баратын жол болса да, сұлтанның таңдап алған жолы оны Балқан түбегіндегі маңызды жол тораптарының бірі Косовоға алып келді. Косоводан Мурад пен оның әскерлері Лазарьдың немесе Вук Бранковичтің жерлеріне шабуыл жасай алатын немесе әрі қарай Италияға қарай жылжи алатын. Косовода біраз уақыт тұрақтап, Мурад әскерін Куманово, Прешево және Гниляне арқылы Приштинаға маусымның 14-інде келіп жетті.[13]

Лазарьдың шайқасқа қалай дайындалғаны туралы деректер аздау, бірақ ол өз әскерлерін Ниш қаласының маңында, Южна Мораваның оң жақ жағалауында жинады деп болжамдауға болады. Мурад қалың қолымен Вельбуждқа қарай аяқ басқанын білген соң ол да Прокуплье арқылы Косовоға жылжыған болуы мүмкін. Сол Косовода Лазарьдың және Мурадтың әскерлері бетпе-бет келеді. Лазарь бұл орынды таңдап алғаны ақылды қадам болды, себебі ол Мурадтың қай жақтан келетінін жақсы бақылай алатын.[13]

Әскердің құрамы [өңдеу]

Армия қанша үлкендігі беймәлім, әсіресе соңғы кездері көп қайнар көздер оны асыра сілтеп, тіпті жүз мыңдаған дейді.[14]

Мурад армиясы 27,000-40,000 адамды өлтіруі мүмкін.[9][10][11][13] Егер оны 40,000 деп есептесек, оның 2,000-5,000 жаныссарлар болуы мүмкін,[15] Мурадтың 2,500 атты әскері, 6,000 сипахилар, 20,000 azaps and akincis and 8,000 of his vassals.[13] Lazar's army might have been 12,000-30,000.[9][10][11][12] If we take the estimate of 25,000, some 15,000 were under Lazar's command, with 5,000 under Serbian nobleman from Kosovo Vuk Brankovic, and as many under Serbian vojvoda from Bosnia Vlatko Vukovic.[12] Of these, several thousand were cavalry, but perhaps only a few hundred were clad in full plate armour.[14]

Both armies included some foreign troops: for example, the Serbian force included a small number of troops from the Croatian ban Ivan Paližna, probably as part of the Bosnian contingent, while the Turkish army was helped by the Serbian noble Konstantin Dejanovic. This has led some analysts to describe the armies as coalitions.[14]

“ '...if all of us would now turn to salt, we couldn't even salt the Turk's lunch...[16] ”


Шайқастың барысы [өңдеу]

Косово даласында екі жақ қосындарының орналасуы (болжам)

Қосындардың орналасуы [өңдеу]

The armies met at Kosovo Field. The Ottoman army was headed by Murad, with his son Bayezid on his right, and his son Yakub on his left. Around 1,000 archers were in the front line in the wings, backed up by azap and akinci; in the front centre were janissary, behind whom was Murad, surrounded by his cavalry guard; finally, the supply train at the rear was guarded by a small number of troops.[14]

The Serbian army had prince Lazar at its center, Vuk on the right and Vlatko on the left. At the front of the Serbian army was placed the heavy cavalry and archer cavalry on the flanks, with the infantry to the rear. While parallel, the dispositions of the armies were not symmetric, as the Serbian center overlapped the Ottoman center.[14]

“ 'When torrent a of arrows landed on Serbian armsmen,
who until then stood motionless like mountains of iron,
they rode forward, rolling and thundering like the sea[17]		 ”


Басталуы [өңдеу]

The battle commenced with Ottoman archers firing at Serbian cavalry, who then made for the attack. After positioning in a "V" shaped formation,Үлгі:Fact the Serbian cavalry managed to break through the Ottoman left wing, but were not as successful against the center and the right wing.[14]

Түріктердің қарсы шабуылы [өңдеу]

Сурет:Petar Radicevic - Kosovska bitka.jpg
Косово шайқасы Петар Радичевичтің суреті (1987)

The Serbs had the initial advantage after their first charge, which significantly damaged the Turkish wing commanded by Yakub Celebi.[1] When the knights' charge was finished, light Ottoman cavalry and light infantry counter-attacked and the Serbian heavy armour became a disadvantage. In the center, Serbian fighters managed to push back Ottoman forces with only Bayezid's wing holding off the forces commanded by Vlatko Vukovic. The Ottomans, in a counter-attack, pushed the Serbian forces back and then prevailed later in the day. Bayezid I, who would become the Ottoman sultan after the battle, gained his nickname "the thunderbolt" here, after leading the decisive counter-attack.

Сурет:Hatemibeyazit.jpg
Bayezid I, oil on canvas by Haydar Hatemi (1999)
Милош Обилич

Мурадтың қаза табуы [өңдеу]

Based on Turkish historical records, it is believed that Sultan Murad I was killed by Milos Obilic who, pretending to be dead, killed Murad while he walked on the battlefield after the fighting had finished. In contrast, Serbian sources allege that he was assassinated by Obilic, who went into the Turkish camp on the pretext of being a deserter and, just prior to kneeling before the Sultan, stabbed him in the stomach and killed him. Obilic was immediately "slashed to pieces" by the Sultan's bodyguards.[18] Murad was the only Ottoman sultan who died in battle. Murad's son, Bayezid, was immediately informed of the Sultan's death and, while the battle was still raging, called his brother Yakub and informed him that their father had some new orders for them. When Yakub arrived he was strangled to death, his demise leaving Bayezid as the sole heir to the throne.

However, according to the earliest preserved record, a letter from the Florentine senate to the King Tvrtko I of Bosnia, dated 20 October 1389, Murad was killed during the battle. The killer is not named but it was one of 12 Serbian noblemen who managed to break through the Ottoman ranks, probably during the initial charge of Serbian knights:

“ 'Fortunate, most fortunate are those hands of the twelve loyal lords who, having opened their way with the sword and having penetrated the enemy lines and the circle of chained camels, heroically reached the tent of Amurat himself. Fortunate above all is that one who so forcefully killed such a strong vojvoda by stabbing him with a sword in the throat and belly. And blessed are all those who gave their lives and blood through the glorious manner of martyrdom as victims of the dead leader over his ugly corpse. [19] ”


The Sultan's tomb remains to this day, in a corner of the battlefield. While it is not in good condition, it has not been vandalized or destroyed - this despite centuries of hostilities between Turks and Serbs.

Нәтижесі [өңдеу]

The battle of Kosovo was a decisive victory for the Ottomans.[20][21][22][23][24][25][26][27] While losses were substantial on both sides, heavy losses suffered by Serbia resulted in its reduction to a virtual vassal state with Serbian nobles paying tribute and supplying soldiers to the Ottomans.[2] Furthermore, in response to Turkish pressure,[28] some Serbian noblemen wed their daughters, including the daughter of Prince Lazar, to Bayezid.[29][30] In the wake of these marriages, Stefan Lazarevic became a loyal ally of Bayezid, going on to contribute significant forces to many of Bayezid's future military engagements including the Battle of Nicopolis which marked the last large scale Crusade in the Middle Ages

The Battle of Kosovo came to be seen as a symbol of Serbian patriotism and desire for independence in the 19th century rise of nationalism under Ottoman rule. The Battle of Kosovo, and its meaning in the Serbian national perspective, continues to be relevant, as evidenced during the Kosovo War.

Сілтемелер [өңдеу]

  1. ↑ Battle of Kosovo, Encyclopedia Britannica
  2. ↑ Kosovo Field, Columbia Encyclopedia
  3. ↑ Kosovo, Battle of, Encarta Encyclopedia
  4. ↑ Historical Dictionary Of Kosova By Robert Elsie, pg.95
  5. ↑ The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged By Peter N. Stearns, William Leonard Langer, pg. 125
  6. ↑ Global Terrorism By James M Lutz, Brenda J Lutz, pg. 103
  7. ↑ Parliaments and Politics During the Cromwellian Protectorate By David L. Smith, Patrick Little, pg. 124
  8. ↑ Genocide: a critical bibliographic review By Israel W. Charny, Alan L. Berger, pg. 56
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Sedlar, Jean W.. East Central Europe in the Middle Ages, 1000-1500. University of Washington Press, 244. “Христиандардың толық әскери күші дерлік (12 000 мен 20 000 адам арасында) Косово даласында тұрды, ал османлылар (даладағы күштерінің саны 27 000-нан 30 000-ға дейін) Анатолияда көптеген қосымша әскерлері дайын тұрды.” 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Cox, John K.. The History of Serbia. Greenwood Press, 30. “Османлы әскерінің саны 30 000 мен 40 000-ның арасында болды. Оларға православтардың 15 000-нан 25 000-ға дейін әскері қарсы қарсы тұрды.” 
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Cowley, Robert. The Reader's Companion to Military History. Houghton Mifflin Books, 249. “On June 28, 1389, an Ottoman army of between thirty thousand and forty thousand under the command of Sultan Murad I defeated an army of Balkan allies numbering twenty-five thousand to thirty thousand under the command of Prince Lazar of Serbia at Kosovo Polje (Blackbird's Field) in the central Balkans.” 
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 (1972) “Kosovska bitka”, Vojna Enciklopedija (in Serbo-Croatian). Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 659-660. 
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 (1972) “Kosovska bitka”, Vojna Enciklopedija (in Serbo-Croatian). Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 659. 
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 (1972) “Kosovska bitka”, Vojna Enciklopedija (in Serbo-Croatian). Belgrade: Vojnoizdavacki zavod, 660. 
  15. ↑ Hans-Henning Kortüm, Transcultural Wars from the Middle Ages to the 21st Century, Akademie Verlag, 231. "But having been established under Murad I (1362-1389), essentially as a bodyguard, the Janissaries cannot have been present in large numbers at Nicopolis (there were no more than 2,000 at Kosovo in 1389)."
  16. ↑ Kosancic Ivan, Serbian epic poetry
  17. ↑ Mehmet Nesri
  18. ↑ The Desperate Act: The Assassination of Franz Ferdinand at Sarajevo By Roberta Strauss Feuerlicht, pg. 22
  19. ↑ Wayne S. Vuchinich & Thomas A. Emmert, Kosovo: Legacy of a Medieval Battle, University of Minnesota. 1991.
  20. ↑ Battle of Kosovo, Encyclopedia Britannica
  21. ↑ Kosovo Field, Columbia Encyclopedia
  22. ↑ Kosovo, Battle of, Encarta Encyclopedia
  23. ↑ Historical Dictionary Of Kosova By Robert Elsie, pg.95
  24. ↑ The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged By Peter N. Stearns, William Leonard Langer, pg. 125
  25. ↑ Global Terrorism By James M Lutz, Brenda J Lutz, pg. 103
  26. ↑ Parliaments and Politics During the Cromwellian Protectorate By David L. Smith, Patrick Little, pg. 124
  27. ↑ Genocide: a critical bibliographic review By Israel W. Charny, Alan L. Berger, pg. 56
  28. ↑ Bloodlines: From Ethnic Pride to Ethnic Terrorism By Vamik D. Volkan, pg. 61
  29. ↑ The Ottoman Empire, 1700-1922 By Donald Quataert, pg. 26
  30. ↑ History of the Ottoman Empire and Modern Turkey By Stanford Jay Shaw, Ezel Kural Shaw, pg. 24
«http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Косово_шайқасы&oldid=1761957» бетінен алынған