Османлы империясы

«Османлы» деген мында сілтейді. Басқа мағыналары үшін, Османлы (айрық) дегенді қараңыз.

Османлы империясы Osmanlı İmparatorluğu دولت عالیه عثمانیه Девлет-и Алийе-и Османийе Үстем Османие мемлекеті Империя ←   ← 1299 – 1922 → Flag Coat of arms Motto دولت ابد مدت Девлет-и Ебед-мүддет ("Мәңгі мемлекет") Anthem Османлы империясының әнұраны Астанасы Сөгіт (1299—1326) Бурса (1326–65) Едірне (1365—1453) Ыстамбұл (Константинополис, 1453—1922) Тіл(дері) Османлыша Government Монархия Сұлтандар  - 1281—1326 І-ші Осман  - 1918–22 VI-шы Мехмед Ұлы уәзірлер  - 1320–31 Алаеддин Паша  - 1920–22 Ахмед Теуфік Паша History  - Негізінің қалануы 1299  - Бұлағай кезең 1402—1413  - 1-ші конституциялық кезең 1886—1888  - 2-ші конституциялық кезең 1908—1918  - Бөлшектенуі Қарашаның 17-сі Area  - 1680 20 000 000 km² (7 722 043 sq mi) Population  - 1856 est. 35 350 000   - 1906 est. 20 884 000   - 1914 est. 18 520 000   - 1919 est. 14 629 000  Currency Акче, Куруш, Лира

Османлы Империясы (1299-шы жылдан 1922-ші жылға дейін) (Көне Османлы түрікшесі нде: دولت عالیه عثمانیه (Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye), Жаңа Османлы түрікшесі және қазіргі түрікшеде: Osmanlı Devleti немесе Osmanlı İmparatorluğu. Замандастары оны Түрік империясы немесе Түркия деп те атаған. Тағы мынаған қараңыз: Османлы мемлекетінің басқа аттары) – көп ұлтты және көп дінді түрік мемлекеті. Өзінің шарықтау шыңында (16-шы – 17-ші ғасырлар) ол үш құрлыққа жайылып, Оңтүстік-шығыс Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканың басым бөлігін билеген; батыстағы Гибралтар бұғазынан (ал 1553 жылы тіпті Гибралтардың ар жағындағы Морокконың Атлант жағалауына дейін) шығыстағы Каспий теңізі мен Парсы шығанағына дейін, солтүстіктегі Аустрия мен Словакияның шекаралары мен Украинаның бөліктерінен оңтүстіктегі Судан, Эритрея, Сомали мен Йеменге дейінгі аумақты қамтып жатқан.

Бұл империя алты ғасыр бойы Шығыс және Батыс дүниелерінің қарым-қатынас жасасуының бел ортасында болып келді. Құдіретінің шарықтау шыңында Османлы империясы 29 аймақтан тұрып, оған бағынышты Молдавия, Трансильвания және Валахия княздіктері алым-салық төлеп тұрды. Бүгін Ыстамбұл деген атпен белгілі Констанинополис қаласын өз астанасы етіп алған Османлы империясын көп жағынан бұрынғы жерортатеңіздік өркениеттердің, атап айтқанда Рим және Византия империяларының исламдық мұрагері деп атауға болады. Османлылар да өздерін Рим және Ислам дәстүрлерінің жалғастырушылары деп, яғни «мәдениеттердің бірігуі» арқылы «бүкіләлемдік империяның» билеушілері деп қарастырды.

Көтерілуі (1299-1453)

Көбірек ақпараты: Түрік тарихының жылнамасы, Осман мұрағаттары

Нікополис шайқасы (1396)

II-ші Мехмед Константинополисті жаулап алып, оны 1453 жылы Османлының жаңа астанасына айналдырды

Өсуі (1453-1683)

Османлы империясы, 1299-1683

Кеңеюі және шарықтау шыңы (1453-1566)

1499 жылы болған Зончио шайқасы кемелерден зеңбірек атқан алғашқы теңіз шайқасы болды. Осы шайқас жаңа пайда болған Османлы әскери теңіз флотының күшін көрсетті

Хайреддин паша Барбаросса (Жиренсақал) Превеза шайқасында V-ші Карлдың жетелеуіндегі Киелі Лига жеңді.

Мохач шайқасы (1526) және Мажарстанның Османлы тарапынан жаулануы.

Сурет:First Siege of Vienna 1529.jpg

1529 жылғы Венаның 1-ші қамауы

Құлдырау және қайта құру (1699-1908)

Модернизация (1828-1908)

II-ші Махмуд 1839 жылы Танзимат жарлығын жариялау арқылы Түркияның модернизациясын бастады.

Ыдырауы (1908-1922)

Ыстамбұлдың Сұлтанахмет ауданындағы жұртшылық шеруі, 1908

Экономикалық тарихы

Османалы империясынын экономикасы

Мемлекеттік құрылысы

Тағы қараңыз: Османлы империясының ішкі бөлімдері және Фанариоттар

Топкапы сарайындағы елшілер

Осман әулеті

Көбірек ақпараты: Османлылар әулеті

Империялық гарем

Топкапы сарайындағы гарем

Диуан (Кеңес)

Bâb-ı Âlî, Үстем қақпа

Тағы қараңыз: Османлы ұлы уәзірлерінің тізімі

Рәміздері

Көбірек ақпараты: Тұғра, Османлы байрағы

Османлы империясының сұлтаны II-ші Махмудтың тұғрасы. Онда былай делінген: Абдулхамидтың ұлы Махмуд хан мәңгілік жеңімпаз. Жазылып берілуі:
— محمود خان بن عبدالحميد مظفر دائماً

Мәдениет

Сәулет өнері

Селимие мешіті, сұлтандар I-ші Селим, Сүлеймен Қануни, II-ші Селим және III-ші Мұраттардың сәулетшісі Мимар Синанның зор жетістігі.

Діні

{{Further|Мемлекет пен дін (Османлы империясы), Османлы халифаты

Әділет жүйесі

Көбірек ақпараты: Межелле

An Ottoman trial, 1877 (see image detail for explanation)

Әскері

Османлы әскери теңіз флоты

Жиренсақал Хайреддин паша

Тағы қараңыз: Османлы империясы қол қойған теңіздік ынтымақтастық келісімдері

Қосымша әдебиет

• Cleveland, William L. «The Ottoman and Safavid Empires: A New Imperial Synthesis» in A History of the Modern Middle East.

Westview Press, 2004. pp37-56. ISBN 0-8133-4048-9.

• Creasy, Sir Edward Shepherd. History of the Ottoman Turks: From the beginning of their empire to the present time. R. Bentley

and Son, 1877.

• Finkel, Caroline. Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300-1923. John Murray, 2005. ISBN 0-7195-5513-2.
• Guilmartin, John F., Jr. «Ideology and Conflict: The Wars of the Ottoman Empire, 1453-1606», Journal of Interdisciplinary

History, (Spring 1988) 18:4., pp721-747.

• Imber, Colin. The Ottoman Empire, 1300-1650: The Structure of Power. Palgrave Macmillan, 2002. ISBN 0-333-61386-4.
• Jelavich, Barbara. History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries. Cambridge University Press, 1983. ISBN 0-521-

25249-0.

• Lafi (Nora), Une ville du Maghreb entre ancien régime et réformes ottomanes. Genèse des institutions municipales à Tripoli de

Barbarie (1795-1911), Paris: L'Harmattan, 2002, 305 pp.

• Lafi (Nora), Municipalités méditerranéennes. Les réformes municipales ottomanes au miroir d'une histoire comparée, Berlin: K.

Schwarz, 2005.

• Lybyer, Albert Howe. The Government of the Ottoman Empire in the Time of Suleiman the Magnificent. AMS Press, 1978.

ISBN 0-404-14681-3.

• Mansel, Philip. Istanbul: City of the World's Desire, 1453-1924. Gardners Books, 1997. ISBN 0-14-026246-6.
• McCarthy, Justin. The Ottoman Peoples and the End of Empire. Hodder Arnold, 2001. ISBN 0-340-70657-0.
• Necipoğlu, Gülru. Architecture, Ceremonial, and Power: The Topkapı Palace in the Fifteenth and Sixteenth Centuries. MIT

Press, 1991. ISBN 0-262-14050-0.

• Quataert, Donald. The Ottoman Empire, 1700-1922. Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-54782-2.
• Shaw, Stanford. History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Vol I; Empire of Gazis: The Rise and Decline of the

Ottoman Empire 1290-1808. Cambridge University Press, 1976. ISBN 0-521-21280.

• Үлгі:1911
• Leiner, Frederick C.The end of Barbary terror : America's 1815 war against the pirates of North Africa / by Frederick C. Leiner.

New York : Oxford University Press, 2006.

Тағы қараңыз

Articles and media on this topic in other Wikimedia projects can be found at: Commons Османлы империясы

• Әлемдік империя
• Империялар тізімі
• Мұсылман империяларының тізімі
• Түрік империяларының тізімі
• Осман сұлтандарының тізімі
• Осман байрағы
• Еуропадағы ислам
• Тұғра (сұлтанның мөрі)
• Уалиде сұлтандарының тізімі
• Османлы империясының Империялық үкіметі
• Осман халифаты
• Османлының Ұлы уәзірлерінің тізімі
• Османлы каптан пашаларының тізімі
• Османлы пашаларының тізімі
• Алжирдің паша мен дейлерінің тізімі
• Мұсылман дүниесінде болған соғыстар тізімі
• Османлының қамаған қалаларыныңжәне теңізден басып кірулерінің тізімі
• Османлы империясы билеп-төстеген елдердің тізімі
• Османлы империясының бөлімдері
• Османлы империясының мемлекеттік құрылымы
• Османлының әскери құрамасы
• Барбарлық пираттар
• Қырым хандығы

Сыртқы сілтемелер

Ағылшын тілінде

• Османлы империясы: Уақытнама
• Османлы империясы: Мәңгілік мемлекет
• Османлы торабы
• Османлы империясы Еуропаның 1600 жылғы картасы және Османлы империясының сол кездегі егжей-тегжейлі жағрапиялық көрінісі.
• History of Turkish Empire- Османлы империясы тарихының егжей-тегжейлі уақыт кестесі.
• Дүние жүзінің өркениеттері: Османлылар — Османлы мемлекеті және басқару жүйесі туралы көп мәлімет беретін сайт
• Османлы империясының елордалары — Османлының астаналары туралы мәлімет
• Түрік ауыз әдебиеті
• Османлылар туралы мәлімет
• Ерте Османлы тарихындағы халықтарды күштеп жер аударуларPDF(566 KiB) — 1300-1600 жылдар аралығын қамтиды

Түрік тілінде

• Османлы мемлекеті туралы энциклопедиялық мәліметтер
• Османлының байрақтары туралы мәліметтер
• Османлы мемлекеті туралы мәліметтер