Марокко

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Марокко Патшалығы
араб.: ‎المملكة المغربية
(аль-Мамляка аль-Магрибия)
Flag of Morocco.svg Марокко елтаңбасы
Байрақ Елтаңба
Ұран: «араб.: ‎الله، الوطن، الملك
(Allāh, al Watan, al Malik — «Аллаһ, Отан, Король»)»
Марокко ұлттық әнұраны
Morocco (orthographic projection).svg
Тәуелсіздік күні 2 наурыз 1956 (Франциядан)
Ресми тілі Араб тілі, Тамазигхт тілі
Елорда Рабат
Ірі қалалары Касабланка (Марокко), Рабат, Марракеш, Фес, Танжер
Үкімет түрі Конституциялық монархия
Король
Премьер-министр
Мохаммед VI
Абделилах Бенкиран
Мемлекеттік діні ислам
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлемде 57-орын
446 550 км²
0,056
ЖІӨ (АҚТ)
  • Қорытынды (2012)
  • Жан басына шаққанда

168,900 млрд[1] $ (60)
5200[1] $
Этнохороним 80% арабтар, 19% берберлер, 0,3% француздар, испандар және басқа, 0,1% жергілікті халық
Валютасы Марокко дирхамы
Интернет үйшігі .ma
ISO коды MA
ХОК коды MAR
Телефон коды +212
Уақыт белдеуі +0

Координаттар: 31°51′00″ с. е. 6°24′00″ б. б. / 31.85° с. е. 6.4° б. б. (G) (O)

Марокко (араб.: المغرب‎‎‎ — әл-Магриб — «батыс», Магриб әл-Акса — «алыс батыс», кейде Марокко деп аталады) — Марокко корольдігі, әл-Мамлака әл-Марокко Солтүстік-Батыс Африкадағы мемлекет. Толық ресми атауы — Марокко Патшалығы (араб.: المملكة المغربية‎‎‎ — әл-Мамләка әл-Магрибия). Жер ауМарокко 446,5 мың км². Халқы 30,1 млн. (2000). Ресми тілі — араб тілі, сонымен қатар француз тілі кеңінен қолданылады. Халқы негізінен ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады. Астанасы — Рабат қаласы. Әкімшілік жағынан 35 провинцияға және 8 префектураға бөлінген. Марокко — конституциялы монархиялы ел. Мемлекет және үкімет басшысы — король. Жоғарғы заң шығарушы органы — екі палаталы парламент (Өкілдер палатасы және өлттық жиналыс). Ақша бірлігі — дирхем.

Табиғаты[өңдеу]

Марокко жері таулы келеді. Ел аймағындағы орташа және биік таулар қыратты жазықтармен, үстірттермен ұласады. Оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына қарай Атлас таулары созылған. Жерорта теңізінің жағалауы Эр-Риф тауына жалғасады. Климаты негізінен субтропиктік , солтүстігінде жерорта теңіздік. Шілденің орташа температурасы 24 — 28С, қаңтарда 10 — 12С. Жылдық жауын-шашын мөлшері — таулы өңірде 1000 мм, елдің оңтұстік бөлігінде 200 мм, Сахара шөліне көршілес өңірде 100 мМарокко Мароккода тұрақты ағынды өзендер аз. Біршама ірі өзендер қатарына Мулуя, Себу, УмМароккоәр-Рабия, Тенсифит жатады. Бұлар Атлант мұхитына, Жерорта теңізіне құяды. Елдің таулы және солтүстік-батыс бөліктері қалың орманды келеді. Емен, самырсын, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлардан жылан түрлері, тасбақа, жабайы шошқа, макака маймылы, қорқау қасқыр, сілеусін, түлкі, т.б. кездеседі.

Тарихы[өңдеу]

Марокко жерін ертеден ливий немесе ежелгі бербер тайпалары мекендеген.

  • Б.з.б. 2-мыңжылдықтың аяғында Марокконың теңіз жағалауында бірсыпыра финикиялық қоныстар салынып, кейінірек Карфагеннің илігіне көшті.
  • Б.з.б. 3 — 2 ғасырлардағы Рим мен Карфаген арасындағы соғыстардан кейін Марокко Римнің ықпалында болды.
  • Ал б.з.б. 27 ж. римдіктерге толығымен бағынды.
  • 5 ғасырда Марокконың солтүстік бөлігін славян текті вандалдар,
  • 6 ғасырда Византия басып алды.
  • 701 — 711 ж. Марокко жерін арабтар жаулап алып, араб халифатының құрамына қосты.
  • 788 ж. Марокконың солтүстік-батысында Идрис(Ыдырыс) әулеті билеген мемлекет орнады.
  • 10 ғасырда Марокко жері Фатима әулеті билеген халифатқа қосылды.
  • 11 ғасырдың ортасынан бастап Мароккода әр түрлі әулеттер бір-бірін ауыстырып, билік құрды.
  • 15 ғасырда Мароккоға португалдар мен испандар басып кіре бастады.
  • 16 ғасырда Саади әулеті көптеген қалаларды еуропалықтардан азат етті. Ахмед әл-Мансур (1578 — 1603) кезінде Марокко Сонгам, Судан, т.б. Африка елдерін бағындырды.
  • 17 — 18 ғасырларда орт. билік әлсіреп, саяси жағдай жиі шиеленісті.
  • 1845 ж. Франция Марокко мен Алжир жерінің түгеліне дерлік бақылау орнатты. Сұлтан Хасан І (1873 —94) тұсында бірқатар реформалар жүргізілді, өндіріс орындары мен жаңа порттар салынды.
  • 1907 ж. француз әскерлері Марокконың солт.-шығыс бөлігіндегі Ужда аймағын, кейіннен Касабланка мен Шауиа облысын, Испания Мелиль аймағындағы жерлерді жаулап алды.
  • 1912 ж. Мароккода француз протектораты орнады.
  • 1921 ж. маусымда Марокконың Абд әл-Керим басқарған риф тайпалары Анвал түбінде испан армиясын талқандап, тәуелсіз Риф республикасын құрды.
  • 1926 ж. Франция мен Испанияның біріккен күштері Риф республикасын талқандады.
  • 2-дүниежүзілік соғыс (1939 — 45) кезінде елде ұлт-азаттық қозғалыс күшейді.
  • 1952 ж. Марокко қалаларында протекторат туралы шарттың 40 жылдығына байланысты бұқаралық шерулер өтті.
  • 1955 ж. 7 желтоқсанда Франция ұлттық үкімет құруға келісім беруге мәжбүр болды.
  • 1956 ж. 2 наурызда Франция Марокконың ұлттық тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын мойындады.
  • 7 сәуірде Марокконың испандық аймағы қайта қосылып, елдің тұтастығы қалпына келтірілді.
  • 1956 ж. 12 қарашада Марокко БҰҰ-ға мүшелікке қабылданды.
  • 1958 ж. Марокко Тарфая провинциясын испан үстемдігінен азат етті,
  • 1961 ж. қарашада елден француз әскерлері толық шығарылды.
  • 1962 ж. желтоқсанда конституция қабылданды. Марокко Араб мемлекеттерінің лигасына мүше.
  • 1992 ж. 28 мамырдан Марокко мен Қазақстан арасында дипломат. байланыс орнаған. Екі ел арасындағы мәдени, оқу-ағарту саласының қарым-қатынастары біршама дами бастады. Мароккода балық және мал шаруашыдлығы дамыған. Экспортқа фосфорит, теңіз өнімдері, темекі, тоқыма бұйымдары шығарылады. Шеттен мұнай, электр, өндіріс құрал-жабдықтарын сатып алады. Жалпы ішкі өнім 87,5 млрд. АҚШ долл-н құрайды, жан басына шаққанда 3060 долл. болады (1994). Негізгі сауда серіктестері — ЕО, АҚШ, Үндістан, Сауд Арабиясы. Ел аумағында Касабланка, Мохаммедия, Танглер, т.б. ірі теңіз порттары орналасқан.[2]

Галерея[өңдеу]

L’Oasis sacrée d’oum Lâalag (panorama).JPG


Дереккөздер[өңдеу]

  1. 1,0 1,1 Morocco / The World Factbook (ЦРУ, 2013)
  2. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9