Монако

Principauté de Monaco Монако княздығы
Ұраны: "Deo Juvante"  (Latin) "Құдайдың көмегімен"
Әнұраны: Монако әнұраны
Елордасы		No official capital; government offices in Monaco-Ville1 43°44′N, 7°24′E
Ең ірі Most populated quartier		Monte Carlo
Ресми тілдері		Француз тілі2
Үкімет түрі		Constitutional monarchy (Principality)
—	Prince	Albert II
—	Minister of State	Jean-Paul Proust
Тәуелсіздік
—	House of Grimaldi	1297
Аумағы
—	Барлығы	1,637  км² (231st) 1 sq mi
—	Су (%)	0.0
Жұрты
—	2006 сарап.	35,657 (210th)
—	2000 жұрт санағы	32,020
ЖІӨ (АҚТ)		2000 сарап.
—	Бүкіл	$870 million (177th)
—	Жан басына шаққанда	$21,000 (13)
АДИ (2003)		n/a (n/a) (unranked)
Ұлттық ақшасы		Еуро (EUR)
Уақыт белдеу(лер)і		CET (UTC+1)
—	Жазғы уақыт	CEST (UTC+2)
Интернет үйшігі		.mc
Телефон белгілемесі		+377
1 Monaco is a city-state. 2 Monégasque and Italian also spoken widely.

Монако (Monaco), Монако княздығы – Оңтүстік Еуропада, Жерорта теңізінің жағалауына орналасқан шағын мемлекет. Жер аумағы 1950 км². Халқы 33 мың (2001). Этностық құрамының 47%-ын француздар, 16%-ын италиялықтар, 16%-ын монаколықтар (байырғы тұрғындары), т.б. құрайды. Монако 4 шағын қала-округтерден: Монако-Виль (астана), Ля Кондамин, Монте-Карло мен Фонтвелльден құралады. Ресми тілі – француз тілі. Халқының 96%-ы христиан-католиктер. Ұлттық мейрамы – ұлт күні – 19 қараша. Монако – конституциялық монархия. Конституциясы бойынша мемлекет басшысы – княз. Жоғарғы заң шығарушы органы бір палаталы парламент – ұлттық Кеңес. Жоғарғы атқарушы орган – Үкімет кеңесін мемлекеттік министр басқарады. Монако 1993 жылдан Бөө-ға мүшесі. Ақша бірлігі – еуро. Климаты – жерортатеңіздік, субтропиктік.

Тарихы

Ежелгі заманда Монако аумағын кельт тайпалары мекендеген. Б.з.б. 10 – 1 ғасырларда бастапқыда финикиялық, соңынан грек иеліктерінің құрамында болды. Б.з.б. 1 ғасырда Монако Римнің қол астына өтсе, 8 – 10 ғасырларда арабтардың билігі орнады. 11 ғасырдың 2-жартысында Монаконы генуялықтар басып алды. 1215 жылы олар қазіргі Монако жеріне қамал салды. 1419 жылы Гримальдилер әулеті түпкілікті орнығып, Генуяның қамқорлығындағы жеке князьдікке айналды. Монако 1524 жылдан бастап қағаз жүзінде өз дербестігін сақтаған, іс жүзінде испан билігіне тәуелді ел болды. 1641 жылы Францияның қамқорлығына өтті. 1814 жылы Вена Конгресінің шешімімен Сардиния корольдігіне қарады. 1848 жылғы төңкеріс Монакодағы князь өкіметін жойғанымен, келесі жылы қайта қалпына келтірілді. 1865 жылы Франциямен кедендік одақ жасалды. 1868 жылы Франция мен Монако арасындағы темір жол құрылысы аяқталған соң, Монте-Карлодағы кешен даңқы дүние жүзіне жайылып, Монаконың негізгі табыс көзіне айналды. 1899 жылы Монакода мұхиттық зерттеулердің халықаралақ орталығына айналған мұражай ашылды. 1911 жылы Монаконың бірінші Конституциясы өз күшіне енді. 1951 жылы Монако мен Франция арасында кедендік алым-салық, пошта, телекоммуникация, т.б. салаларда өзара қарым-қатынас орнату жөніндегі конвенцияға қол қойылды. 1962 ылы 17 желтоқсанда Конституциясы қабылданды. Монакода Еуропадағы орта толқынды ең қуатты радиостансалардың бірі – “Монте-Карло” орналасқан. Монако көптеген халықаралық ұйымдардың орталығы болып саналады.

Экономикасы

Монако – Еуропадағы туризмнің негізгі орттарының бірі. Елде халықараралық деңгейде танымал курорттар орналасқан. Мемлекеттік кірістің негізгі көздері – шетелдік туристерге қызмет көрсету мен ойын-сауық үйлері. Тамақ, жеңіл өнеркәсіп орындары бар. Сыртқа дәл өлшегіш аспаптар, дәрі-дәрмектер шығарады. өлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 26170 АҚШ доллорына тең (1995).