Андорра

Principat d'Andorra Андорра Княздігі
Ұраны: Virtus Unita Fortior
Әнұраны: El Gran Carlemany, Mon Pare
Елордасы		Андорра-ла-вэлла (Andorra la Vella) 40°30′N, 1°31′E
Ең ірі қаласы		Андорра-ла-вэлла (Andorra la Vella) (22.035)
Ресми тілдері		Каталанша
Үкімет түрі		Княздік
—	Принц	Joan Enric Vives Sicília
—	Президент	Jaume Bartumeu Cassany
Тәуелсіздігі		-
—	Тәуелсіздік	1278
Аумағы
—	Барлығы	468  км² (193-шы) 181 sq mi
—	Су (%)	0
Жұрты
—	2006 сарап.	67.313 (202-ші)
—	2004 жұрт санағы	69.150
ЖІӨ (АҚТ)		2005 сарап.
—	Бүкіл	$1,9 млрд. (183-ші)
—	Жан басына шаққанда	$26.800 (-)
АДИ (-)		- (-) (-)
Ұлттық ақшасы		еуро € (EUR)
Уақыт белдеу(лер)і		CET (UTC+1)
—	Жазғы уақыт	CEST (UTC+2)
Интернет үйшігі		.ad
Телефон белгілемесі		+376
Радио белгілемесі		AD

Андорра, Андорра княздігі — Еуропадағы шағын мемлекет. Франция мен Испания аралығында, Шығыс Пиреней аумағында орналасқан. Жер көлемі 465 км2, халқы — 65 мыңнан астам (1993), олардың ішінде байырғы халқының (андорралықтар) саны — 19 мың шамасында, қалғандары — португалдықтар, испандықтар, француздар. Ұлттық мейрамы — 8 қыркүйек, Богородица Меритксельская күні (Андорраның желеп-жебеушісі). 1993 ж. 14 наурызда өткен референдумда мақұлданған елдің жаңа Конституциясы бойынша Андорра парламенттік княздік болып табылады. 1278 жылдан бері Урхель епископы (Сеу-де-Урхель қаласы, Испания) мен Франция президентінің тарихи қалыптасқан қос басшылығы сақталған. Олар — Андорр тәуелсіздігінің, Испания және Франциямен достық қарым-қатынасының кепілі. Өкіметтің заң шығарушы органы — бір палаталы Бас Кеңес (1419 жылдан бері жұмыс істейді), ол үкімет қызметіне бақылау жасайды және мемл. бюджетті бекітеді, парламент төрағасын және оның орынбасарларын, үкімет басшысын сайлайды. 1981 ж. жүргізілген “институттар реформасы” бойынша құрамында 8 министрі бар Атқару кеңесі (үкімет) құрылып, оған елдің ішкі және сыртқы саясатына басшылық ету жүктелді. Бас кеңесте 5 саяси партия өкілдері бар. Андорра жөніндегі алғашқы мәліметтер 778 ж. арабтардан жеңілген вестготтардың Сеу-де-Урхель қ-н тастап, Пиренейдің биік шатқалдарына барып паналауын сипаттайтын жазбалар да кездеседі. Император Ұлы Карл арабтардың әрі қарай ілгерілеуін тоқтатып, Андорраны Урхель епископының қарамағына береді. Орта ғ-ларда Андорра Урхель епископы мен граф де Фуаның иелігі болды. Кейін граф де Фуаның бұл құқы француз корольдеріне ауысты. 1993 ж. дейін Андорра Франция мен Испанияның протектораты ретінде саналған княздік болды. Жалпыға бірдей сайлау құқы ерлер үшін 1933 ж., әйелдер үшін 1970 ж. енгізілді. Жаңа Конституцияның Андорраның мемлекеттік құрылысы жөніндегі баптарына 1993 жылғы 1 маусымда өзгерістер енгізілді, Испания Корольдігі, Француз Республикасы және Андорра княздігі арасында шарт жасалып, Андорраның жаңа тәуелсіз мәртебесі тиянақталды. Андорра 1993 ж. БҰҰ-на, 1994 ж. Еуропа Кеңесіне, ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ-ке мүше болып қабылданды. 1996 ж. шілдеде Андорра Ядролық қаруды таратпау жөніндегі шартқа ресми түрде қосылды. Халқының негізгі табыс көзі (1993 ж. жан басына 15411 АҚШ долларынан келді) — сауда мен шетелдік туризм (жылына 12 млн-ға дейін адам келіп кетеді), экономикасының маңызды саласы — темекі өсіру және өңдеу. Жеңіл және тамақ өнеркәсібі кәсіпорындары бар. Таулы өңірлерінде мал шаруашылығымен айналысады. Тегін және міндетті бастауыш білім беру енгізілген. Елдегі сауаттылық деңгейі 100%-ке жуық.

---

Латын одағы

Ангола • Андорра • Аргентина • Боливия • Бразил • Ватикан • Венесуела • Гини-Биссау • Ғуатемала • Доминикан Республикасы • Екуадор • Испания • Италия • Қабо Уерде • Коста-Рика • Кот-д-Ивуар • Куба • Малта • Мексика • Мозамбик • Молдова • Монако • Никарагуа • Ондурас • Панама • Парагуай • Перу • Пилипинес • Португалия • Румыния • Сан Томе және Принсипе • Сан-Марино • Сенегал • Уругуай • Франция • Чиле •